80 %થી વધુ જહાજો ઓમાની માર્ગ વાપરીને બાયપાસ કરી રહ્યા છે, અનેક દેશોને હાશકારો
અમેરિકી નૌકાદળની હાજરી તમામ જહાજોને સુરક્ષા પૂરી પાડી રહી છે, જહાજોની સંખ્યા પણ વધી રહી છે
ઓગસ્ટના મધ્યમાં આવેલા નવીનતમ શિપિંગ ડેટા અનુસાર, વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ અને ગેસ પરિવહન માર્ગ—હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ—પર ઈરાનની પરંપરાગત પકડ નોંધપાત્ર રીતે નબળી પડી રહી છે. શિપ-ટ્રેકિંગ કંપની કેપ્લરના ડેટા પર આધારિત સીએનએન અને અન્ય મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં આ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજોમાંથી ૮૦%થી વધુ ઓમાનની કિનારે આવેલા યુએન-માન્યતા પ્રાપ્ત માર્ગનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આ માર્ગને ઈરાન સખત વિરોધ કરે છે.
મુખ્ય તારણો
રૂટમાં મોટો ફેરફાર: એક મહિના પહેલાં ઓમાની માર્ગ પર લગભગ કોઈ ટ્રાફિક નહોતો. હવે મોટાભાગના વેસલ્સ ઈરાનની પસંદગીના ઉત્તરીય માર્ગને બદલે દક્ષિણી (ઓમાની) કોરિડોર પસંદ કરી રહ્યા છે. આ માર્ગ યુનાઈટેડ નેશન્સ અને ઈન્ટરનેશનલ મેરીટાઈમ ઓર્ગેનાઈઝેશન (IMO) દ્વારા અધિકૃત છે.
ઈરાનની નિયંત્રણ ક્ષમતા ઘટી: કેપ્લરના ક્રૂડ ઓઈલ એનાલિસિસ હેડ હોમાયુન ફલકશાહીએ કહ્યું છે કે, “એવું વધુને વધુ લાગે છે કે ઈરાને સ્ટ્રેટનું ઓછામાં ઓછું આંશિક નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું છે.” અગાઉ ઈરાન જહાજો પર ટોલ/ફી વસૂલતું અને પોતાના માર્ગ પર જવાની ફરજ પાડતું હતું. હવે આ ક્ષમતા ઘટી છે.
અમેરિકી નૌકાદળની ભૂમિકા: જહાજો ઈરાનની ધમકીઓ અને હુમલાઓનું જોખમ લઈને પણ ઓમાની માર્ગ પસંદ કરી રહ્યા છે, કારણ કે અમેરિકી નૌકાદળની હાજરી સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. ઈરાને ઓમાનની ઉત્તરી કિનારે જતા ડઝનો જહાજો પર હુમલા કર્યા છે, છતાં ટ્રાફિક આ માર્ગ તરફ વળ્યો છે.
આ પણ વાંચો: સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીની B.Com sem-2ની પરીક્ષામાં 75 ટકા વિદ્યાર્થીઓ નાપાસ
પૃષ્ઠભૂમિ અને સંદર્ભ
૨૦૨૬ની શરૂઆતથી અમેરિકા-ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ટ્રાફિક નાટકીય રીતે ઘટ્યો હતો. યુદ્ધ પહેલાં દરરોજ ૧૩૦થી વધુ જહાજો પસાર થતાં હતાં, જ્યારે સંઘર્ષ દરમિયાન તે સંખ્યા કેટલાક જહાજો સુધી મર્યાદિત થઈ ગઈ હતી. ઈરાને માઈન્સ, નાના બોટ્સ અને અસમમિત હુમલાઓ દ્વારા નિયંત્રણ જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને કેટલાક સમયે ટોલ વસૂલ્યા હતા.
હાલમાં કુલ ટ્રાફિક હજુ પણ યુદ્ધ પહેલાંના સ્તરથી ઘણું નીચે છે, પરંતુ જે જહાજો પસાર થઈ રહ્યા છે તેમાં મોટાભાગના ઈરાની નિયંત્રણથી બહારના માર્ગ પર છે. કુવૈત, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા દેશો વીએલસીસી વાપરીને તેલ બહાર કાઢી રહ્યા છે અને કેટલાક કિસ્સામાં ગલ્ફ ઓફ ઓમાનમાં શિપ-ટુ-શિપ ટ્રાન્સફર કરી રહ્યા છે.
ટોલ વસૂલીમાં અવરોધ, ઈરાનની આર્થિક સ્થિતિ ઘણી નબળી પડી
આ ફેરફારથી ઈરાનની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ નબળી પડી છે. તે હવે જહાજો પર ફી વસૂલવામાં મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યું છે. વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પરની અનિશ્ચિતતા હજુ કાયમ છે, પરંતુ ઓમાની માર્ગનો વધતો ઉપયોગ સૂચવે છે કે અમેરિકી નૌકાદળની હાજરી અને આંતરરાષ્ટ્રીય માર્ગોની માન્યતા ઈરાનની પકડને ઢીલી પાડી રહી છે.
