પાકિસ્તાનમાં ભવ્ય વેદિક યુગના સ્થાપત્યો ભૂંસી નાખવાનો ખેલ

Sat, July 4 2026

મૂળ સ્વરૂપ સાથે ચેડાં નહીં અટકાવાય તો વર્લ્ડ હેરિટેજ યાદીમાંથી બહાર કરવાનું યુનેસ્કોની ચેતવણી

પાકિસ્તાનના રાવલપિંડી જિલ્લામાં આવેલા વિશ્વવિખ્યાત તક્ષિલા વિશ્વ ધરોહર સ્થળ પર કરવામાં આવેલી કથિત “સંરક્ષણ કામગીરી”ને લઈને યુનેસ્કોએ કડક વાંધો ઉઠાવ્યો છે. પ્રાચીન પથ્થરની દીવાલોને સિમેન્ટ અને નવી ઈંટ-પથ્થરની રચનાઓથી બદલવામાં આવતાં સ્મારકોની ઐતિહાસિક અસલિયત અને અખંડિતતાને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાનું જણાવતાં યુનેસ્કોએ પાકિસ્તાનને આ હસ્તક્ષેપો પાછા ખેંચવાની ચેતવણી આપી છે.

પાકિસ્તાનના પંજાબ પુરાતત્વ વિભાગે તક્ષિલાના મોહરા મોરાડુ અને સિરકપ વિસ્તારમાં કરેલા કામ અંગે યુનેસ્કોએ ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. એક મુલાકાતીએ માર્ચ મહિનામાં સ્થળના ફોટા અને વિગતો યુનેસ્કો સુધી પહોંચાડ્યા બાદ સમગ્ર મામલો ચર્ચામાં આવ્યો હતો. તસવીરોમાં મૂળ પ્રાચીન દીવાલોના સ્થાને નવી ચણતર, દીવાલોની ઊંચાઈમાં વધારો અને સિમેન્ટનો ઉપયોગ જોવા મળ્યો હતો.

આ પણ વાંચો: દિલ્હીમાં દોડતી ઈ- રિક્ષા અચાનક બંધ કરી દેતી બે ચાઈનીઝ એપ પર પ્રતિબંધ

અહેવાલો મુજબ, પ્રાચીન અનિયમિત આકારના પથ્થરોની જગ્યાએ સમાન કદના આધુનિક બાંધકામ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરાયો છે, જે વિશ્વ ધરોહર સંરક્ષણના નિયમોનું ઉલ્લંઘન ગણાય છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આવા ફેરફારોથી સ્મારકોનું મૂળ ઐતિહાસિક સ્વરૂપ ખોરવાય છે.

યુનેસ્કોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે આ પ્રકારના “બિનજરૂરી હસ્તક્ષેપો” સ્થળની અસલિયત અને ઐતિહાસિક મૂલ્યને નુકસાન પહોંચાડે છે. જો સ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય તો તક્ષિલાને પ્રથમ “ડેન્જર લિસ્ટ”માં મૂકવામાં આવી શકે છે અને જરૂરી બન્યે વિશ્વ ધરોહર યાદીમાંથી પણ દૂર કરવાની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

નોંધનીય છે કે પ્રાચીન સમયમાં તક્ષિલા શિક્ષણ, બૌદ્ધ સંસ્કૃતિ અને વેપારનું અગત્યનું કેન્દ્ર હતું અને સમગ્ર એશિયામાં તેનું વિશિષ્ટ સ્થાન રહ્યું છે. વિશ્વભરના ઇતિહાસકારો અને પુરાતત્વવિદો માટે તક્ષિલા ભારતીય ઉપખંડની સાંસ્કૃતિક અને સ્થાપત્ય પરંપરાની અમૂલ્ય ધરોહર માનવામાં આવે છે.