ઓછા વરસાદથી ગીર-ગિરનારમાં વિકટ જળસંકટ: 650 થી વધુ કૃત્રિમ પોઇન્ટ્સ ભરવાનું શરૂ, માર્ચની કામગીરી ઓક્ટોબરમાં કરવાની નોબત

ચોમાસા દરમિયાન સૌરાષ્ટ્ર પંથકમાં નોંધાયેલા નબળા વરસાદની ગંભીર અસર હવે એશિયાટિક સિંહોના એકમાત્ર કુદરતી રહેઠાણ ગીર અને ગિરનાર અભયારણ્ય પર સ્પષ્ટપણે દેખાવા લાગી છે. જંગલ વિસ્તારના કુદરતી જળસ્ત્રોતો, નદી-નાળા અને ચેકડેમો સમય કરતાં ઘણા વહેલા સૂકાઈ જતાં વન્યજીવો સામે પીવાના પાણીનું અભૂતપૂર્વ સંકટ ઊભું થયું છે. સામાન્ય રીતે ફેબ્રુઆરી કે માર્ચ મહિનામાં હાથ ધરાતી કૃત્રિમ વોટર પોઇન્ટ્સ ભરવાની કામગીરી વન વિભાગને આ વખતે 5 મહિના વહેલી એટલે કે ઓક્ટોબરના અંતથી જ શરૂ કરવાની ફરજ પડી છે. વન્યજીવો તરસ છીપાવવા માટે જંગલ છોડી માનવ વસાહતો તરફ ન દોડી જાય તે માટે વન વિભાગે યુદ્ધના ધોરણે જળ વ્યવસ્થાપન શરૂ કર્યું છે.

ગીર-ગિરનાર જળસંકટ અને વન વિભાગનું એકશન પ્લાન

આ પણ વાંચો: વાપી નજીક સરીગામ ઔદ્યોગિક વસાહતમાં ખાનગી કંપની ભડકે બળી: 3 કલાકની ભારે જહેમત બાદ આગ પર કાબૂ, સામી દિવાળીએ મોટું નુકસાન

માર્ચની કામગીરી ઓક્ટોબરથી: સોલાર પંપ અને પવનચક્કીથી પાણી પુરવઠો

વન વિભાગ દ્વારા વન્યજીવોના પીવાના પાણી માટે ઊભા કરાયેલા 650 થી વધુ કૃત્રિમ પોઇન્ટ્સમાં અત્યારથી જ પાણી ભરવાનું શરૂ કરી દેવાયું છે. દુર્ગમ અને ઊંડા જંગલ વિસ્તારોમાં વીજળી ન હોવાથી સોલાર આધારિત ઓટોમેટિક પંપ અને પવનચક્કીઓની મદદ લેવામાં આવી રહી છે, જે ભૂગર્ભજળ ખેંચીને હવાડાઓમાં સતત પાણી પૂરું પાડે છે. જ્યાં ટેકનિકલ મશીનરી કે બોરવેલ ઉપલબ્ધ નથી તેવા પથરાળ વિસ્તારોમાં ટ્રેક્ટર-ટેન્કર અને શ્રમિકો દ્વારા નિયમિત પાણી પહોંચાડવામાં આવી રહ્યું છે.

150 જૂના પોઇન્ટ્સ પુનઃજીવિત કરાશે, ગિરનારમાં 20 નવા પોઇન્ટ્સ બનશે

જળસંકટની ગંભીરતાને પારખીને વન વિભાગે સમગ્ર વન વિસ્તારમાં વ્યાપક સર્વે શરૂ કર્યો છે. અગાઉ નિષ્ક્રિય થઈ ગયેલા 150 થી વધુ જૂના વોટર પોઇન્ટ્સને તાત્કાલિક સાફ કરી રિપેરિંગ સાથે પુનઃ સક્રિય કરવાની તજવીજ હાથ ધરાઈ છે. આ ઉપરાંત, વન્યજીવોની અવરજવર અને રેડિયો કોલર ડેટાના આધારે વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી નવા પોઇન્ટ્સ નક્કી કરવામાં આવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને ગિરનારના પહાડી અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં પશુ-પક્ષીઓને મુશ્કેલી ન પડે તે માટે તાત્કાલિક અસરથી 20 નવા કૃત્રિમ પોઇન્ટ્સ બનાવવાની કામગીરી આરંભાઈ છે.

રાજાશાહી કાળ બાદ પ્રથમવાર આવી ગંભીર સ્થિતિ

વન્યજીવ નિષ્ણાતો અને સ્થાનિક વનકર્મીઓના જણાવ્યા અનુસાર, નવાબી અને રાજાશાહી સમયગાળાથી લઈને અત્યાર સુધી ગીરના જંગલમાં શિયાળાની શરૂઆતમાં જ આવી વિકટ જળઅછત ભાગ્યે જ જોવા મળી છે. એશિયાટિક સિંહ, દીપડા, ચિત્તલ, સાબર, ચોસિંગા તેમજ હજારો પક્ષીઓ આગામી શિયાળા અને આવનારા આકરા ઉનાળા દરમિયાન તરસ્યા ન રહે તે માટે વન વિભાગે માળખાકીય ફેરફારો કરીને રિઝર્વ પ્લાનિંગ કર્યું છે.

ઓછા વરસાદના કારણે ગીર અને ગિરનારની જૈવવિવિધતા સામે મોટો પડકાર ખડો થયો છે. જો જંગલમાં પાણીની યોગ્ય વ્યવસ્થા નહીં જળવાય તો સિંહ અને દીપડા જેવા માંસાહારી પ્રાણીઓ શિકાર અને પાણીની શોધમાં જંગલ સીમા વટાવીને માનવ વસાહતો કે ખેતરો તરફ વળે તેવી ભીતિ રહે છે, જેનાથી માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ (Man-Animal Conflict) વકરી શકે છે. વન વિભાગ દ્વારા 5 મહિના વહેલી તકેદારી દાખવીને શરૂ કરાયેલું આ મહાઅભિયાન વન્યજીવોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.