‘સરપ્લસ સ્ટેટ’ના દાવા વચ્ચે ગુજરાતમાં વીજસંકટ: સરકારી ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો થતાં ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી હજારો કરોડની મોંઘી વીજળી ખરીદાઈ

ગુજરાતને દેશભરમાં અવિરત અને ગુણવત્તાયુક્ત ઊર્જા પૂરી પાડતા ‘પાવર સરપ્લસ’ રાજ્ય તરીકે રજૂ કરવામાં આવતું રહ્યું છે. ઉદ્યોગોથી લઈને ખેતી અને સામાન્ય નાગરિકો માટે પૂરતી વીજળી હોવાના સરકારી દાવાઓ વચ્ચે રાજ્યની વર્તમાન વાસ્તવિકતા તદ્દન વિપરીત ચિત્ર રજૂ કરી રહી છે. એક તરફ રાજ્યની સરકારી માલિકીના પાવર પ્લાન્ટ્સમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા ઘટતી જોવા મળી રહી છે, તો બીજી તરફ વધી રહેલી માંગને પહોંચી વળવા માટે ખાનગી વીજ ઉત્પાદકો પર અતિશય નિર્ભરતા વધી રહી છે. હજારો કરોડ રૂપિયાના તોતિંગ ખર્ચે થઈ રહેલી આ ખાનગી ખરીદીના પરિણામે અંતે તો સામાન્ય પ્રજા પર જ આર્થિક બોજ લાદવામાં આવી રહ્યો હોવાના ગંભીર આક્ષેપો સાથે સમગ્ર મામલો હવે રાજકીય ગરમાવો પકડી રહ્યો છે.

સરકારી વીજ ઉત્પાદનમાં કડાકો અને ખાનગી કંપનીઓ પર નિર્ભરતા

રાજ્ય વિધાનસભામાં રજૂ થયેલા અધિકૃત આંકડાઓ અનુસાર, ગુજરાતમાં સરકારી ઊર્જા મથકોનું ઉત્પાદન સતત ઘટતું ગયું છે, જ્યારે બીજી બાજુ વપરાશમાં સતત વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. આ તૂટને પૂરવા માટે વહીવટી તંત્ર દ્વારા ખાનગી કંપનીઓ તરફ હાથ લંબાવવામાં આવ્યો હતો. છેલ્લા 2 વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન રાજ્ય સરકારે માત્ર અદાણી પાવર પાસેથી જ અધધ 28,715 Million Units જેટલી વીજળી ખરીદી છે, જેની પાછળ સરકારી તિજોરીમાંથી 15,395 Crore રૂપિયાનો તોતિંગ ખર્ચ ચૂકવવામાં આવ્યો છે. રાજ્ય પાસે પૂરતી સ્થાપિત ક્ષમતા હોવા છતાં સરકારી ઉત્પાદન કેમ ઘટ્યું, તે બાબત વહીવટી પારદર્શિતા સામે મોટા પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઊભા કરે છે.

વીજ વપરાશ અને ઉત્પાદનના મુખ્ય વાર્ષિક આંકડા

આ પણ વાંચો: વડોદરાના સોમા તળાવ પાસે ગરબા મહોત્સવમાં યુવાનની કરપીણ હત્યા: જૂની અદાવતમાં 5 શખ્સો સામે આક્ષેપ, કપુરાઈ પોલીસ એક્શનમાં

નાણાકીય શરતો અને ફિક્સ્ડ ચાર્જિસ અંગે મૂંઝવણ

વર્ષ 2024-25 દરમિયાન થયેલા આંતરિક હિસાબોમાં 11,777 Million Units વીજળીની ખરીદી સામે 1,322 Crore રૂપિયા ફિક્સ્ડ ચાર્જ અને પ્રતિ યુનિટ સરેરાશ 3.77 રૂપિયાનો વેરિયેબલ ચાર્જ ચૂકવવામાં આવ્યો હોવાનો ઉલ્લેખ થયો છે. ફિક્સ્ડ ચાર્જ અને વપરાશ આધારિત વેરિયેબલ ચાર્જના હિસાબો અલગ-અલગ રીતે ગણાતા હોવાથી વાસ્તવિક નાણાકીય બોજ કેટલો છે તે અંગે સ્પષ્ટતાનો અભાવ જોવા મળે છે. ઊર્જા નિષ્ણાતો અને વિપક્ષનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી સમગ્ર કરારની શરતો, ચોક્કસ સમયગાળો અને અંતિમ ચુકવણીની રકમ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લી કરવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી જનતાના પૈસાના સાચા વ્યવહારનું મૂલ્યાંકન શક્ય નથી.

અગાઉથી આયોજનના અભાવ સામે ઊઠતા ગંભીર સવાલો

ગુજરાત જેવા વિકાસશીલ રાજ્યમાં ઉનાળાની આકરી ગરમી, ખેતી માટે જરૂરી પાવર અને વધતો ઔદ્યોગિક વપરાશ એ કોઈ આકસ્મિક બાબત નથી. માંગમાં થનારા સંભવિત વધારાનું પૂર્વાનુમાન હોવું એ ઊર્જા વિભાગનું પ્રાથમિક કાર્ય છે. આમ છતાં, સરકારી પ્લાન્ટ્સની જાળવણીના નામે ઉત્પાદન અટકવું, ઈંધણની અછત વર્તાવવી અને છેવટે કટોકટી જેવી સ્થિતિમાં મોંઘા ભાવે વીજળી ખરીદવી એ સરકારી આયોજનની ત્રુટિ દર્શાવે છે. વિપક્ષે માંગ કરી છે કે દરેક સરકારી વીજ મથકની ક્ષમતા, વાસ્તવિક ઉત્પાદન, બંધ રહેવાના કારણો અને સરકારી વિરુદ્ધ ખાનગી વીજળીના દરોની તુલનાત્મક માહિતી તાત્કાલિક શ્વેતપત્ર સ્વરૂપે જાહેર થવી જોઈએ.

ટૂંકા ગાળાના નવા કરારો અને વિપક્ષની ઘેરાબંધી

રાજ્ય સરકારે તાજેતરમાં આગામી મહિનાઓ માટે ટૂંકા ગાળાના કરારોની જાહેરાત કરી છે, જેમાં October મહિના માટે 2,999 MW, November માટે 1,740 MW અને December માટે 1,335 MW વીજળી મેળવવાનું આયોજન દર્શાવ્યું છે. આ મુદ્દે કોંગ્રેસે સરકારને ભીડવતા આક્ષેપ કર્યો છે કે માત્ર મેગાવોટના આંકડા આપવાથી જવાબદારી પૂર્ણ થતી નથી. આ ટૂંકા ગાળાની વીજળી કઈ ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી લેવાશે, પ્રતિ યુનિટ કેટલો દર ચૂકવાશે, અન્ય સ્રોતોની સરખામણીમાં આ ખરીદી સસ્તી છે કે મોંઘી, અને આખરે જનતા પર કેટલો આર્થિક બોજ પડશે તે તમામ વિગતો લોકો સમક્ષ પારદર્શક રીતે રજૂ થવી જોઈએ.

‘પાવર સરપ્લસ’ રાજ્યનું બિરુદ ધરાવતા ગુજરાતમાં સરકારી ઉત્પાદનમાં સતત ઘટાડો અને ખાનગી કંપનીઓ પર અતિશય નિર્ભરતા ચિંતાજનક વળાંક તરફ ઈશારો કરે છે. હજારો કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે થતી આ અનિવાર્ય ખરીદીનો ભાર છેવટે તો સામાન્ય કરદાતા અને વીજ ગ્રાહકના માથે જ પડે છે. રાજ્ય સરકાર પોતાના જાહેર પ્લાન્ટ્સની કાર્યક્ષમતા વધારીને ઉત્પાદન પૂર્વવત કરે અને ઊર્જા કરારોમાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા દાખવે તે વર્તમાન સમયની સૌથી મોટી આવશ્યકતા જણાય છે.