અમદાવાદના સ્ટાર્ટઅપનો કમાલ: સ્વદેશી થર્મલ ઈન્ફ્રારેડ કેમેરો ‘તપસ-1’ સ્પેસએક્સના ફાલ્કન 9 રોકેટથી અવકાશમાં થશે લોન્ચ

અવકાશ સંશોધન અને સ્પેસ ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે ગુજરાત હવે દેશમાં અગ્રણી હરોળમાં સ્થાન મેળવવા જઈ રહ્યું છે. વડાપ્રધાનના ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના વિઝનને સાકાર કરતાં અમદાવાદના એક સ્થાનિક સ્પેસટેક સ્ટાર્ટઅપે અદ્યતન અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન કેમેરો વિકસાવીને સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. સંપૂર્ણ સ્વદેશી ટેક્નોલોજીથી તૈયાર થયેલો આ અતિ સૂક્ષ્મ થર્મલ ઈન્ફ્રારેડ પેલોડ ‘તપસ-1’ (TAPAS-1) અમેરિકા ખાતેથી જાણીતા ‘ફાલ્કન 9’ રોકેટ દ્વારા પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં પ્રસ્થાપિત થવા માટે સજ્જ છે. આ ઐતિહાસિક લોન્ચિંગ સાથે જ કૃષિ, આબોહવા પરિવર્તન અને સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે તાપમાન સંબંધિત અત્યંત મહત્વનો ડેટા મેળવવાનો નવો માર્ગ ખુલશે.

માત્ર 12 મહિનામાં નિર્માણ અને ટેકનિકલ ક્ષમતા

આ અત્યાધુનિક કેમેરાનું નિર્માણ અમદાવાદ સ્થિત સ્ટાર્ટઅપ કંપની Satleo દ્વારા માત્ર 12 મહિનાના અત્યંત ટૂંકા ગાળામાં કરવામાં આવ્યું છે. સામાન્ય રીતે સેટેલાઇટમાં વપરાતા ઓપ્ટિકલ કેમેરા પૃથ્વી પરથી ઉત્સર્જિત થતી ગરમીને પકડી શકતા નથી, પરંતુ ‘તપસ-1’ અતિ સંવેદનશીલ થર્મલ ઈન્ફ્રારેડ રેડિયેશનને ઓળખીને હાઈ-રિઝોલ્યુશન ઈમેજિંગ પૂરું પાડશે. આ કેમેરો આગામી 3 વર્ષ સુધી કાર્યરત રહીને વિવિધ ક્ષેત્રોની કંપનીઓ અને સંસ્થાઓને ઉપયોગી ડેટા પૂરો પાડશે.

‘તપસ-1’ પેલોડની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ

અવકાશમાં સ્થાપિત થનારા આ થર્મલ કેમેરાની તકનીકી વિગતો નીચે મુજબ છે:

‘પૃથ્વીના થર્મોમીટર’ તરીકે કાર્ય અને ઉપયોગિતા

માત્ર 3 કિલો વજન ધરાવતો હોવા છતાં આ ઉપકરણ અવકાશમાંથી પૃથ્વી માટે એક ચોક્કસ ‘થર્મોમીટર’ તરીકે ફરજ બજાવશે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના સંકલન સાથે તે પૃથ્વીની સપાટીના તાપમાનમાં થતા સૂક્ષ્મ ફેરફારોનું વિશ્લેષણ કરશે. તેનો મુખ્ય ઉપયોગ નીચે મુજબના મહત્વના ક્ષેત્રોમાં થશે:

કૃષિ ક્ષેત્ર: જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ, પાકનું આરોગ્ય અને સિંચાઈ જરૂરિયાતોનું થર્મલ મૂલ્યાંકન.

શહેરી આયોજન: શહેરોમાં સર્જાતા હીટ આઇલેન્ડ્સ (અતિશય ગરમીવાળા વિસ્તારો) ની ઓળખ.

આબોહવા અને પર્યાવરણ: ગ્લોબલ વોર્મિંગ, જંગલોમાં લાગતી આગ અને તાપમાનની વિષમતાઓની દેખરેખ.

સંરક્ષણ અને સુરક્ષા: રાત્રિ દરમિયાન અથવા ધુમ્મસ વચ્ચે તાપમાન આધારિત વિશ્લેષણ પૂરું પાડવું.

અમદાવાદના આંગણે તૈયાર થયેલા ‘તપસ-1’ નું આ મિશન દર્શાવે છે કે ભારતીય સ્પેસ સેક્ટરમાં ખાનગી સ્ટાર્ટઅપ્સ હવે વૈશ્વિક સ્તરના હાર્ડવેર અને સેન્સર બનાવવામાં સક્ષમ બન્યા છે. અમેરિકાના સ્પેસ પોર્ટ પરથી થનારું આ પ્રક્ષેપણ ગુજરાતને સ્પેસટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે અને ભવિષ્યના ઉપગ્રહ મિશનો માટે નવી દિશા ખોલશે.