સોહરાબુદ્દીન એન્કાઉન્ટર કેસમાં 92 સાક્ષીઓ ફરી જવા સામે સુપ્રીમ કોર્ટ ચિંતિત: ટ્રાયલની પારદર્શિતા ચકાસવા CBI અને 22 આરોપીઓને નોટિસ
દેશના સૌથી ચકચારી અને હાઈપ્રોફાઈલ કથિત ફેક એન્કાઉન્ટર કેસોમાં સામેલ સોહરાબુદ્દીન શેખ, કૌસર બી અને તુલસીરામ પ્રજાપતિ પ્રકરણમાં ફરી એકવાર કાનૂની હિલચાલ તેજ બની છે. નીચલી અદાલત અને બોમ્બે હાઈકોર્ટ દ્વારા તમામ આરોપીઓને પુરાવાના અભાવે નિર્દોષ છોડી મૂકવાના ફેંસલા સામે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પડકાર ફેંકાયો છે. ટ્રાયલ દરમિયાન સાક્ષીઓના સામૂહિક રીતે હોસ્ટાઈલ થઈ જવાના મુદ્દાને સુપ્રીમ કોર્ટે અત્યંત ગંભીરતાથી લઈ ન્યાયિક પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા ચકાસવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
92 સાક્ષીઓનું ફરી જવું ‘હોલસેલ હોસ્ટાઈલ’: સુપ્રીમ કોર્ટ
સોહરાબુદ્દીનના ભાઈ નયાબુદ્દીન શેખ દ્વારા દાખલ કરાયેલી વિશેષ અપીલ પર ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની સંયુક્ત ખંડપીઠ સમક્ષ સુનાવણી હાથ ધરાઈ હતી. સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીએ મૌખિક ટિપ્પણી કરતાં ભારે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું કે ટ્રાયલમાં 92 જેટલા સાક્ષીઓ ફરી જાય તે ખરેખર ચિંતાજનક બાબત છે અને તેને ‘હોલસેલ વિટનેસ હોસ્ટાઈલ’ કહી શકાય. અદાલતે સાક્ષીઓના નિવેદનો અને ટ્રાયલની પારદર્શિતાની નવેસરથી ચકાસણી કરવાની જાહેરાત કરતાં સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) અને નિર્દોષ છૂટેલા 22 આરોપીઓને નોટિસ જારી કરી છે. જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી છે કે અમિત શાહને ડિસ્ચાર્જ કરવાના જૂના નિર્ણયને ફરીથી ખોલવામાં આવશે નહીં.
કથિત એન્કાઉન્ટર અને હત્યાનો ઘટનાક્રમ
સીબીઆઈના આરોપપત્ર મુજબ, 23 નવેમ્બર 2005 ના રોજ સોહરાબુદ્દીન શેખ, તેની પત્ની કૌસર બી અને તુલસીરામ પ્રજાપતિ હૈદરાબાદથી સાંગલી તરફ બસમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે પોલીસ ટીમે તેમને અટકાયતમાં લીધા હતા. ત્યારબાદ 26 નવેમ્બર 2005 ના રોજ અમદાવાદ નજીક વિશાલા સર્કલ પાસે સોહરાબુદ્દીનને કથિત એન્કાઉન્ટરમાં ઠાર મરાયો હતો. પોલીસે તેને લશ્કર-એ-તૈયબા સાથે સંકળાયેલો આતંકવાદી ગણાવ્યો હતો. તેની પત્ની કૌસર બીને ફાર્મહાઉસમાં રાખી 28-29 નવેમ્બર 2005 દરમિયાન હત્યા કરી મૃતદેહનો નિકાલ કરાયો હોવાનો આરોપ હતો. આ સમગ્ર ઘટનાના મુખ્ય પ્રત્યક્ષદર્શી સાક્ષી તુલસીરામ પ્રજાપતિને પણ લગભગ 1 વર્ષ બાદ, 27 ડિસેમ્બર 2006 ના રોજ બનાસકાંઠા નજીક છાપરી ખાતે અન્ય એક એન્કાઉન્ટરમાં મારી નંખાયો હતો.
| કેસનું પાસું | મુખ્ય વિગતો અને આંકડા |
| મુખ્ય ભોગ બનનાર | સોહરાબુદ્દીન શેખ, કૌસર બી અને તુલસીરામ પ્રજાપતિ |
| મૂળ આરોપીઓની સંખ્યા | 38 વ્યક્તિઓ (રાજકીય આગેવાનો અને વરિષ્ઠ આઈપીએસ અધિકારીઓ) |
| નિર્દોષ છૂટેલા પક્ષકારો | 21 પોલીસકર્મીઓ સહિત કુલ 22 આરોપીઓ (2018 માં સીબીઆઈ કોર્ટ દ્વારા) |
| અપીલકર્તા | નયાબુદ્દીન શેખ (સોહરાબુદ્દીન શેખનો ભાઈ) |
| સુપ્રીમ કોર્ટની બેંચ | સીજેઆઈ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી, જસ્ટિસ વી. મોહના |
| સાક્ષીઓની સ્થિતિ | ટ્રાયલ દરમિયાન 92 મહત્વપૂર્ણ સાક્ષીઓ હોસ્ટાઈલ (ફરી ગયા) |
| સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ | CBI અને 22 આરોપીઓને નોટિસ; ટ્રાયલની પારદર્શિતાની તપાસ |
હાઈપ્રોફાઈલ આરોપીઓ અને નીચલી અદાલતોના ચુકાદા
આ ચકચારભર્યા પ્રકરણમાં વર્તમાન કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ, રાજસ્થાનના તત્કાલીન ગૃહમંત્રી ગુલાબચંદ કટારિયા તેમજ ગુજરાત અને રાજસ્થાન કેડરના ટોચના આઈપીએસ અધિકારીઓ ડી.જી. વણઝારા, પી.સી. પાંડે, ગીતા જોહરી, રાજકુમાર પાંડિયન, અભય ચુડાસમા, એન.કે. અમીન અને દિનેશ એમ.એન. સહિત કુલ 38 લોકોને આરોપી બનાવાયા હતા. વર્ષ 2014 માં મુંબઈની વિશેષ સીબીઆઈ અદાલતે અમિત શાહ સામેના આરોપો રાજકીય પ્રેરિત ગણાવી ડિસ્ચાર્જ કર્યા હતા. ત્યારબાદ ડી.જી. વણઝારા સહિત અન્ય 15 વરિષ્ઠ અધિકારીઓને પણ ડિસ્ચાર્જ કરાયા હતા. ડિસેમ્બર 2018 માં કોર્ટે પુરાવાના અભાવે બાકીના તમામ 22 આરોપીઓને નિર્દોષ છોડી મૂક્યા હતા, જેને બોમ્બે હાઈકોર્ટે પણ બહાલ રાખ્યો હતો.
સોહરાબુદ્દીનનો ગુનાઈત ઇતિહાસ
મધ્ય પ્રદેશના ઉજ્જૈન જિલ્લાનો રહેવાસી સોહરાબુદ્દીન શેખ પોલીસ દફતરે કુખ્યાત ગેંગસ્ટર તરીકે નોંધાયેલો હતો. વર્ષ 1995 માં તેના રહેણાંક પરિસરમાંથી 40 જેટલી એકે-47 રાઈફલ્સ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત તેની વિરુદ્ધ હત્યા, ખંડણી, ગેરકાયદે હથિયારોની હેરાફેરી તેમજ માર્બલ વેપારીઓ પાસેથી પ્રોટેક્શન મની વસૂલવા સહિતના 60 થી વધુ ગંભીર ફોજદારી ગુનાઓ નોંધાયેલા હતા.
કથિત નકલી એન્કાઉન્ટર અને કસ્ટોડિયલ ડેથના આ સંવેદનશીલ કેસમાં 92 સાક્ષીઓના સામૂહિક મુકરર થવા પર સર્વોચ્ચ અદાલતે ઉઠાવેલા સવાલોથી ન્યાયિક ક્ષેત્રે ફરી ચર્ચા જાગી છે. સીબીઆઈ અને મુક્ત થયેલા 22 આરોપીઓને પાઠવાયેલી નોટિસ બાદ, વર્ષો જૂની અદાલતી ટ્રાયલ કેટલી પારદર્શક અને ન્યાયસંગત હતી તેની વિગતવાર ચકાસણી સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમંચ પર થશે.
