દિવાળી બાદ દિલ્હીમાં ઝેરી સ્મોગ વચ્ચે રાજકીય ઘમાસાણ: AQI ડેટા છુપાવવા મુદ્દે કેન્દ્ર-સરકાર ઘેરાઈ, પંજાબ પરાલી મામલે કેજરીવાલ પર આક્ષેપ
દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં દીપોત્સવ બાદ હવાની ગુણવત્તા જોખમી સ્તરે કથળતાં વાયુ પ્રદૂષણની સાથે રાજકીય ગરમાવો ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. સમગ્ર દિલ્હી-NCR વિસ્તાર ગાઢ ઝેરી ધુમાડાના કવચમાં લપેટાઈ જતાં વિઝિબિલિટી નહિવત્ થઈ ગઈ છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે રાજકીય પક્ષો આમને-સામને આવી ગયા છે. ભાજપના નેતા કપિલ મિશ્રાએ આમ આદમી પાર્ટી (AAP) પર પંજાબમાં જાણીજોઈને પરાલી સળગાવી દિલ્હીનું વાતાવરણ ઝેરી બનાવવાનો આરોપ લગાવી અરવિંદ કેજરીવાલની ધરપકડની માગ કરી છે. તો બીજી તરફ કોંગ્રેસ અને આપ-એ સત્તાધારી તંત્ર સામે વાસ્તવિક પ્રદૂષણના આંકડા છુપાવવા અને મોનિટરિંગ સ્ટેશનો બંધ રાખવાના આક્ષેપો કર્યા છે.
દિલ્હીનો સરેરાશ AQI 373, અનેક સ્ટેશનો પર ડેટા ગાયબ થવાનો આક્ષેપ
કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) ની સમીર એપ મુજબ, રવિવારે રાત્રે દિલ્હીનો સરેરાશ AQI 373 નોંધાયો હતો, જ્યારે અલીપુર, બવાના, બુરાડી, ચાંદની ચોક, મુંડકા, પંજાબી બાગ, રોહિણી અને વિવેક વિહાર જેવા વિસ્તારોમાં આંકડો 400 ને વટાવીને ‘અતિ ગંભીર’ શ્રેણીમાં રહ્યો હતો. જોકે વિવાદ ત્યારે વકર્યો જ્યારે પ્રદૂષણ ચરમસીમાએ હતું તે સમયે આર.કે. પુરમ, નેહરુ નગર, મુંડકા, સોનિયા વિહાર અને દ્વારકા સહિતના મહત્વના મોનિટરિંગ સ્ટેશનો પરથી રિયલ ટાઇમ ડેટા દેખાતો બંધ થઈ ગયો હતો. કોંગ્રેસ નેતા પવન ખેડાએ ગંભીર આક્ષેપ કર્યો કે રાત્રે 2 થી 3 વાગ્યા દરમિયાન 39 માંથી 25 સ્ટેશનો પર PM2.5 ના આંકડા ગાયબ હતા, જેથી સરકારે જાણીજોઈને મશીનો બંધ કર્યા કે પછી મશીનો રેકોર્ડિંગ ક્ષમતા બહાર જતાં બંધ પડ્યા તે મોટો સવાલ ઊભો થયો છે.
કપિલ મિશ્રાનો પલટવાર: પંજાબમાં ખેતરો સળગાવવા પાછળ ‘આપ’ નું ષડયંત્ર
દિલ્હી સરકારના મંત્રી અને ભાજપ નેતા કપિલ મિશ્રાએ વળતો પ્રહાર કરતાં જણાવ્યું કે પંજાબમાં અબોહરમાં AQI 1,307 અને મુખ્યમંત્રી ભગવંત માનના મતવિસ્તાર સંગરુરમાં AQI 1,651 સુધી પહોંચ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો કે દિલ્હીને ગેસ ચેમ્બર બનાવવા માટે પંજાબમાં AAP નેતાઓ દ્વારા ષડયંત્રપૂર્વક પરાલી સળગાવવામાં આવી રહી છે. તેમણે માગણી કરી કે આપના નેતાઓ, ધારાસભ્યો અને દિલ્હી ટીમની કૉલ ડિટેઈલ્સની નિષ્પક્ષ તપાસ થવી જોઈએ. જો આની સાચી તપાસ થશે તો અરવિંદ કેજરીવાલને ફરી જેલ જવું પડી શકે છે.
સૌરભ ભારદ્વાજનો AQI 3,000 નો દાવો અને આર્ટિફિશિયલ રેઇન પર વિવાદ
આપ નેતા સૌરભ ભારદ્વાજે વીડિયો જારી કરીને આરોપ લગાવ્યો કે વાસ્તવિક પ્રદૂષણ એટલું વિકરાળ હતું કે કેટલાક વિસ્તારોમાં AQI 3,000 ને પાર કરી ગયો હતો, જેને તંત્ર દબાવી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ ઝેરી સ્મોગ નાગરિકો માટે હાર્ટ એટેક અને અસ્થમા એટેકનું સીધું જોખમ ઊભું કરી રહ્યું છે. તેમણે રેખા ગુપ્તા સરકારની ક્લાઉડ સીડિંગ (કૃત્રિમ વરસાદ) યોજનાની પણ ટીકા કરી હતી. નોંધનીય છે કે પ્રશાસને એરપોર્ટ નજીક કૃત્રિમ વરસાદના બે ટ્રાયલ કર્યા હતા, પરંતુ પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે તે માત્ર ક્ષણિક ઉપાય છે, તેનાથી મૂળ પ્રદૂષણ અટકતું નથી.
ભાજપ સાંસદનો વળતો જવાબ: તહેવારો ટાણે જ વિરોધ કેમ?
બીજી તરફ, ભાજપ સાંસદ પ્રવીણ ખંડેલવાલે કોંગ્રેસ અને આપ પર વળતો પ્રહાર કરતાં કહ્યું કે વિપક્ષ માત્ર સનાતન ધર્મના તહેવારો આવે ત્યારે જ પ્રદૂષણના મુદ્દા ઉઠાવે છે. કોંગ્રેસે 15 વર્ષ અને આપે 10 વર્ષ રાજ કર્યું પરંતુ કોઈ કાયમી સમાધાન કર્યું નથી. ઉલ્લેખનીય છે કે પરિસ્થિતિ જોતાં અગાઉથી જ GRAP-3 નિયમો અમલમાં મુકાયા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે 7 અને 8 નવેમ્બરે ગ્રીન ફટાકડા માટે નિર્ધારિત સમયની આપેલી છૂટછાટ બાદ 9 નવેમ્બરથી દિલ્હીમાં ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ પુનઃ લાગુ કરી દેવાયો છે.
દિલ્હી એર પોલ્યુશન અને વિવાદની મુખ્ય વિગતો
| વિગત | માહિતી / આક્ષેપ |
| દિલ્હી સરેરાશ AQI | 373 (CPCB સમીર એપ ડેટા) |
| AQI 400+ વાળા વિસ્તારો | અલીપુર, બવાના, બુરાડી, ચાંદની ચોક, મુંડકા, પંજાબી બાગ, રોહિણી, વિવેક વિહાર |
| કોંગ્રેસનો આક્ષેપ (પવન ખેડા) | 39 માંથી 25 સ્ટેશનો પર રાત્રે PM2.5 ડેટા બંધ; આંકડા છુપાવ્યાનો દાવો |
| AAP નો દાવો (સૌરભ ભારદ્વાજ) | વાસ્તવિક પ્રદૂષણ સ્તર 3,000 AQI વટાવી ગયું હોવાનો આરોપ |
| ભાજપનો આક્ષેપ (કપિલ મિશ્રા) | પંજાબમાં પરાલી માટે AAP નેતાઓ જવાબદાર; સંગરુર AQI 1651, અબોહર 1307 |
| કાનૂની જોગવાઈઓ | GRAP-3 અમલમાં; 9 નવેમ્બરથી ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ |
દિલ્હીમાં પ્રદૂષણની સમસ્યા દર વર્ષની જેમ ફરી એકવાર જાહેર આરોગ્યની ચિંતાથી હટીને પક્ષીય આક્ષેપબાજીમાં ફેરવાઈ ગઈ છે. ડેટાની પારદર્શિતા સામે વિપક્ષના આક્ષેપો અને પડોશી રાજ્યની પરાલી સામે શાસક પક્ષના પ્રહારો વચ્ચે દિલ્હીના સામાન્ય નાગરિકો માટે ઝેરી હવામાં શ્વાસ લેવો મુશ્કેલ બની ગયો છે. રાજકીય નિવેદનબાજી કરતાં હવામાં રહેલા ઝેરી રજકણો ઘટાડવા માટે આંતરરાજ્ય સંકલન અને નક્કર લાંબાગાળાના પગલાં લેવા અનિવાર્ય બન્યા છે.
