ભારતીય વાયુસેના 94મા વર્ષમાં પ્રવેશી: સ્ક્વોડ્રન્સની ઘટ વચ્ચે એર માર્શલ દીપ્તેન્દુ ચૌધરીએ વ્યૂહાત્મક ક્ષમતા અને HAL ની કામગીરી સામે ઉઠાવ્યા સવાલો

ભારતીય વાયુસેના (IAF) પોતાના ગૌરવશાળી ઈતિહાસના ૯૪મા વર્ષમાં પ્રવેશી રહી છે ત્યારે તેની યુદ્ધ ક્ષમતા અને સંસાધનોની મર્યાદાઓ અંગે દેશના ટોચના લશ્કરી વિચારકો દ્વારા ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. નેશનલ ડિફેન્સ કોલેજના ભૂતપૂર્વ કમાન્ડન્ટ એર માર્શલ (ડૉ.) દીપ્તેન્દુ ચૌધરી (નિવૃત્ત) એ એર ફોર્સ ડે નિમિત્તે સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભારતીય વાયુસેના પાસે અદભુત ‘સક્ષમતા’ (Capability) છે પરંતુ ચિંતાનો મુખ્ય વિષય તેની ઘટતી જતી ‘વ્યૂહાત્મક ક્ષમતા’ (Capacity) છે. મંજૂર કરાયેલી ૪૨ ફાઇટર સ્ક્વોડ્રન્સની સામે વાયુસેના હાલ માત્ર આશરે ૩૦ સ્ક્વોડ્રન્સ સાથે સંચાલન કરી રહી છે, જે લાંબા ગાળાના સંઘર્ષ કે બે મોરચે (ચીન અને પાકિસ્તાન) લડાતા યુદ્ધમાં દેશ માટે મોટો પડકાર સાબિત થઈ શકે છે.

સ્ક્વોડ્રનની અછત અને બે મોરચાના યુદ્ધનું જોખમ

એર માર્શલ ચૌધરીના જણાવ્યા અનુસાર, ટૂંકા ગાળાના સીમિત સંઘર્ષને વાયુસેના સક્ષમતાપૂર્વક સંભાળી શકે છે, પરંતુ જો પૂર્ણ કદનું લાંબુ યુદ્ધ ફાટી નીકળે તો વર્તમાન મર્યાદિત ક્ષમતા ભારે તણાવમાં આવી શકે છે:
અનિશ્ચિત સમયગાળો: લાંબા યુદ્ધો ક્યારે સમાપ્ત થશે તે નક્કી ન હોવાથી મર્યાદિત ફાઇટર જેટ્સનો ઉપયોગ સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન વહેંચવો પડે છે.

બે મોરચાનો પડકાર: માત્ર ૩૦ સ્ક્વોડ્રન્સના બળે એકસાથે બંને સરહદો પર પ્રભુત્વ જાળવવું અત્યંત જોખમી અને મુશ્કેલ કાર્ય બની રહે છે.

IAF ની ક્ષમતા, પડકારો અને મુખ્ય આંકડાઓ

ભારતીય વાયુસેનાની વર્તમાન પરિસ્થિતિ અને એર માર્શલ ચૌધરીના તારણોની વિગત નીચે મુજબ છે:

આ પણ વાંચો: એલન મસ્કના ‘ઓલિગાર્ક્સ’ વાળા આરોપો પાયાવિહોણા: ભારત સરકારે કહ્યું- અમારું સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન માળખું સંપૂર્ણ ભેદભાવરહિત

HAL ની ઢીલી કામગીરી પર આકરા પ્રહારો: ‘નફા પહેલાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા’

હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) ની કામગીરી સામે એર માર્શલ ચૌધરીએ આકરા શબ્દોમાં નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે HAL એ તેના સૌથી મોટા ગ્રાહક એવા ભારતીય વાયુસેનાનો વિશ્વાસ ગુમાવ્યો છે:

ઓર્ડર બુક સામે ક્ષમતાનો અભાવ: HAL પાસે વિશ્વનું સૌથી મોટું ઓર્ડર બુક હોવા છતાં કંપની વર્તમાન માનસિકતા અને સંસાધનો સાથે સમયસર ડિલિવરી આપી શકતી નથી.

તેજસ Mk1A માં વિલંબ: વાયુસેનાએ ઓર્ડર કરેલા તેજસ Mk1A જેટ્સ હજુ સુધી મળ્યા નથી. HAL ફરી જૂની પેટર્ન મુજબ વાયુસેનાને અપૂર્ણ ક્ષમતાઓ સાથે વિમાનો સ્વીકારી લેવા અને ભવિષ્યમાં અપગ્રેડ આપવાનું વચન આપી રહ્યું છે.

નિકાસ પહેલાં સ્થાનિક સંતોષ: એક ‘મહારત્ન’ કંપની માટે રેડ ફ્લેગ સમાન સ્થિતિ છે; કંપનીએ નફો કે નિકાસ જોતાં પહેલાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના લક્ષ્યો પૂરા કરવા જોઈએ.

‘ઓપરેશન સિંદૂર’ અને દુશ્મનને અટકાવવાની નિવારક શક્તિ (Deterrence)

૫,૦૦૦ થી વધુ સોર્ટીઝનો અનુભવ ધરાવતા એર માર્શલે ૧૯૭૧ના યુદ્ધ અને તાજેતરના ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ના ઉદાહરણો ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે દુશ્મનને યુદ્ધથી રોકવા માટે માત્ર સંરક્ષણ નહીં પરંતુ ઊંડાણપૂર્વક વળતો પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા અનિવાર્ય છે.

આક્રમક પ્રહાર: શાંતિના સમયમાં માત્ર ૮૮ કલાકમાં ૧૦% જેટલું નુકસાન સહન કરવું કોઈપણ વિરોધી વાયુસેના માટે મોટો આંચકો સાબિત થાય છે.

સિસ્ટમ આધારિત હુમલા: ૧૯૭૧માં કરાચી ફ્યુઅલ ડેપો, અટોક રિફાઇનરી અને સુઈ ગેસ પ્લાન્ટ પર હુમલા કરી પાકિસ્તાનનો ઈંધણ પુરવઠો ઠપ્પ કરાયો હતો. આવી ક્ષમતા જ દુશ્મનને ભારત સામે સાહસ કરતાં અટકાવે છે.

રાફેલ, તેજસ Mk2 અને AMCA અંગે રોડમેપ

કાફલાના આધુનિકીકરણ અંગે તેમણે સ્પષ્ટ સૂચનો રજૂ કર્યા છે:
રાફેલ સોદો: રાફેલે ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરી છે. જો ભારત પાસે અગાઉ ૧૨૬ રાફેલ આવ્યા હોત તો વાયુસેનાની સ્થિતિ અલગ હોત. હવે ૧૧૪ વધારાના જેટ્સનો સોદો વર્ષના અંત સુધીમાં તાકીદે પૂર્ણ કરવો જોઈએ.

તેજસ Mk2 vs AMCA: સરકારે નિર્ણય કરવો જોઈએ કે તેજસ Mk2 પ્રોજેક્ટ ચાલુ રાખવો કે તેને 5.5 પેઢીના એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) પ્રોજેક્ટમાં મર્જ કરવો. AMCA ને ભવિષ્યના વિકાસની ક્ષમતા સાથે વિકસાવવું જોઈએ.

એન્જિન આયાત અને તક: તેજસ વિમાનો યુએસ એન્જિન પર ઉડશે, જેથી સપ્લાય-ચેઇન જોખમો રહેશે. પરંતુ વિદેશી ઉત્પાદકો સાથે કામ કરીને ભારત પોતાની ટેકનોલોજીકલ કુશળતા વધારી શકે છે.

IAF ની આગામી દાયકા માટેની ટોચની ૩ પ્રાથમિકતાઓ

આધુનિક યુદ્ધમાં રડાર સ્ક્રીન પર ઘૂસણખોરને ટ્રેક કરતી મહિલા નિયંત્રકથી લઈને કેબિનમાં બેસી મિસાઇલ છોડનાર દરેક જવાન “યુદ્ધ ફાઇટર” છે. ભવિષ્યની સજ્જતા માટે તેમણે ૩ મુખ્ય બાબતો દર્શાવી છે:

વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાની પુનઃસ્થાપના: સ્ક્વોડ્રનની સંખ્યા વધારીને ૪૨ સુધી પહોંચાડવી.

એરોસ્પેસ ડોમેન અવેરનેસ: પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષા (Low-Earth Orbit) સુધી મિસાઇલો અને અવકાશી જોખમોનું સતત નિરીક્ષણ.

એરોસ્પેસ ફોર્સમાં રૂપાંતરણ: વાયુસેનામાંથી એર એન્ડ સ્પેસ ફોર્સ બનીને ઉભરવું, જે દેશ માટે આર્થિક અને સામરિક બંને તકો ઊભી કરશે.

૯૪ વર્ષની ભારતીય વાયુસેના શૌર્ય, સાહસ અને ટેકનિકલ કુશળતામાં વિશ્વસ્તરીય છે, પરંતુ ફાઇટર સ્ક્વોડ્રન્સની ઘટ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા જરૂરી છે, પરંતુ HAL જેવી જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓએ સમયમર્યાદા અને ગુણવત્તાનું ચુસ્ત પાલન કરવું પડશે. આધુનિક રાફેલ જેટ્સનો ઝડપી ઉમેરો અને સ્થાનિક પ્રોજેક્ટ્સની ઝડપી ડિલિવરી જ ભારતીય વાયુસેનાની આકાશમાં અજેયતા અને નિવારક શક્તિને જાળવી રાખશે.