ભૂતાનમાં શિંતાફૂ ગ્લેશિયર ફાટતાં ભારત પર પૂરનું સંકટ: સંકોશ નદી ગાંડીતુર, બંગાળ-આસામ સરહદે હાઇ એલર્ટ
ભારતના પડોશી હિમાલયન રાષ્ટ્ર ભૂતાનમાં ગ્લેશિયર સરોવર ફાટવા (Glacial Lake Outburst Flood – GLOF) ની અત્યંત ભયાનક કુદરતી હોનારત સર્જાઈ છે. ભૂતાનના ગાસા જિલ્લામાં આવેલા અતિસંવેદનશીલ શિંતાફૂ ગ્લેશિયર લેકનો કુદરતી બંધ અચાનક તૂટી પડતાં લાખો ક્યુસેક પાણી ધસમસતા પ્રવાહ સાથે મોફુર અને પુનાત્સાંગછૂ નદીમાં ફરી વળ્યું છે. આ વિનાશક જળપ્રવાહ ભારતમાં પ્રવેશતી સંકોશ નદી તરફ આગળ વધી રહ્યો હોવાથી ભારત સરકારે પશ્ચિમ બંગાળ અને આસામના સરહદી જિલ્લાઓમાં તાત્કાલિક હાઇ એલર્ટ અને પૂરની એડવાઇઝરી જારી કરી છે. પશ્ચિમ બંગાળના અલીપુરદ્વાર અને આસામના ધુબરી સહિત ઉત્તર બંગાળના નદીકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી રાતોરાત 10,000 થી વધુ નાગરિકોને સલામત સ્થળે ખસેડવાની કટોકટીભરી કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે.
ભૂતાન ગ્લેશિયર ડિઝાસ્ટર અને પૂર સંકટની મુખ્ય વિગતો
| વિગત / પરિમાણ | સત્તાવાર અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ડેટા |
| હોનારતનું સ્થળ | શિંતાફૂ ગ્લેશિયર સરોવર, ગાસા જિલ્લો, ભૂતાન |
| ભૌગોલિક સ્થાન | લુંગો વિસ્તાર, વાકિલા પર્વત નીચે |
| હોનારતનો પ્રકાર | ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ (GLOF) |
| અસરગ્રસ્ત મુખ્ય નદીઓ | મોફુર, પુનાત્સાંગછૂ અને સંકોશ નદી |
| ભારતમાં સૌથી વધુ જોખમી ક્ષેત્રો | અલીપુરદ્વાર, જલપાઈગુડી, દાર્જિલિંગ (બંગાળ) અને ધુબરી (આસામ) |
| સ્થળાંતરિત વસ્તી | રાતોરાત 10,000 જેટલા લોકોનું સ્થળાંતર |
| પાણી પહોંચવાનો અંદાજિત સમય | ભારતીય સરહદ સુધી પહોંચવામાં 6 થી 8 કલાક |
| તૈનાત રાહત ટુકડીઓ | NDRF અને SDRF (તુફાનગંજ અને બોક્સીરહાટ) |
વાકિલા પર્વત નીચે શિંતાફૂ સરોવર ફાટતાં રાતભર સાયરનો વાગી
ભૂતાનના લુંગો ક્ષેત્રમાં વાકિલા પર્વતમાળાની તળેટીમાં આવેલું શિંતાફૂ સરોવર દેશના 17 સૌથી જોખમી ગ્લેશિયર ઝીલ પૈકીનું એક ગણાય છે. હિમાલય ક્ષેત્રમાં હિમશિલાઓ ઝડપથી પીગળવાના કારણે આ સરોવરમાં પાણીનો સંગ્રહ ક્ષમતા કરતાં વધી ગયો હતો. પરિણામે પાણીના પ્રચંડ દબાણ હેઠળ કુદરતી પાળો ધસી પડતાં ક્ષણભરમાં જળપ્રલય જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. પહાડોમાંથી ધસમસતો કાટમાળ અને વિશાળ જળજથ્થો નીચાણવાળા ગામો તરફ આગળ વધતાં વહીવટી તંત્રે રાતભર સાયરનો વગાડીને કાંઠાના લોકોને ઊંઘમાંથી જગાડી સલામત સ્થળે ખસી જવા ચેતવણી આપી હતી.
સંકોશ નદીમાં પૂરનું પાણી: 6 થી 8 કલાકમાં ભારતીય સરહદે પહોંચવાની ભીતિ
ભારત સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલી સત્તાવાર ચેતવણી અનુસાર, ભૂતાનમાં વહેતી પુનાત્સાંગછૂ નદી જ્યારે ભારતીય સીમામાં પ્રવેશે છે ત્યારે તે સંકોશ નદી તરીકે ઓળખાય છે. ઉપલા કેચમેન્ટ એરિયામાં અચાનક આવેલા આ પ્રચંડ પૂરના કારણે ભારતીય સરહદ સુધી પાણીનો ધસારો પહોંચવામાં આશરે 6 થી 8 કલાક જેટલો સમય લાગી શકે છે. આ જોખમને ધ્યાને રાખીને દાર્જિલિંગના પર્વતીય વિસ્તારો, જલપાઈગુડી અને અલીપુરદ્વારમાં તમામ સરકારી એજન્સીઓને સ્ટેન્ડબાય રાખવામાં આવી છે.
વન મંત્રીની ઘર ખાલી કરવાની અપીલ, 10,000 લોકોનું સ્થળાંતર
પૂરના વધતા જોખમને પગલે પશ્ચિમ બંગાળના વન મંત્રી મનોજ કુમાર ઉરાંવે સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો સંદેશ જારી કરીને સંકોશ નદીના તટવર્તી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા તમામ ગ્રામજનોને તાત્કાલિક પોતાના ઘરો ખાલી કરી ઊંચાણવાળા વિસ્તારો અને શેલ્ટર હોમ્સમાં પહોંચી જવા અપીલ કરી છે. સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા તાબડતોબ બસો અને વાહનો મૂકીને રાતોરાત અંદાજે 10,000 લોકોને સંવેદનશીલ ઝોનમાંથી સલામત સ્થળોએ ખસેડી લેવાયા છે.
તુફાનગંજ અને બોક્સીરહાટમાં NDRF-SDRF મોરચો સંભાળ્યો
પશ્ચિમ બંગાળ અને આસામની સરહદ નજીક આવેલા તુફાનગંજ અને બોક્સીરહાટ જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં પરિસ્થિતિ વણસે નહીં તે માટે નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF) અને સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (SDRF) ની ખાસ રેસ્ક્યુ ટીમો બોટો અને લાઇફ-સેવિંગ ઇક્વિપમેન્ટ્સ સાથે તૈનાત કરી દેવાઈ છે. આસામના ધુબરી જિલ્લામાં પણ જિલ્લા વહીવટીતંત્ર બ્રહ્મપુત્રા અને સંકોશ નદીના સંગમ ક્ષેત્રોમાં જળસ્તર પર રાઉન્ડ-ધ-ક્લોક મોનિટરિંગ કરી રહ્યું છે.
હિમાલયની પર્વતમાળાઓમાં ગ્લેશિયર સરોવરો ફાટવાની આ અણધારી આપત્તિ પર્યાવરણીય સંવેદનશીલતા અને આબોહવા પરિવર્તનના તોળાતા જોખમોનો પુરાવો છે. ભૂતાનના પહાડોમાંથી નીકળેલું પૂર ઉત્તર બંગાળ અને આસામ માટે મોટી કસોટી સમાન છે. ભારત અને ભૂતાન વચ્ચેના રિયલ-ટાઇમ સંકલન અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન દળોની ત્વરિત સતર્કતાના કારણે હજારો નાગરિકોને સમયસર સલામત કરી શકાયા છે, પરંતુ આગામી 24 કલાક જળસ્તર સામાન્ય ન થાય ત્યાં સુધી બંને રાજ્યોના સરહદી વિસ્તારો માટે અત્યંત નિર્ણાયક બની રહેશે.
