“ઈરાન પર એવો હુમલો કરીશું જે ઈતિહાસમાં ક્યારેય નથી થયો!”: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની આકરી ધમકીથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ખળભળાટ
જૂન મહિનામાં સીઝફાયર ભંગ થયા બાદ અને ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ પર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચતાં અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને અત્યાર સુધીના સૌથી ભયાનક લશ્કરી હુમલાની ખુલ્લી ચેતવણી આપી છે. આ ધમકી બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ ઊંચકાયા છે.
‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ અને તણાવનું મુખ્ય કારણ
પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ સ્થપાવાના બદલે સ્થિતિ દિવસેને દિવસે વધુ વણસી રહી છે. અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ઈરાન ગંભીરતાથી રાજદ્વારી વાટાઘાટો માટે તૈયાર નહીં થાય, તો અમેરિકા પોતાની પૂરી તાકાત સાથે હુમલો કરશે.
તણાવની પૃષ્ઠભૂમિ અને સમયરેખા:
ફેબ્રુઆરી 2026: અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાન પર ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ હેઠળ મોટા પાયે હુમલા શરૂ કર્યા હતા, જેમાં ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર આયતુલ્લા અલી ખામેનેઈ સહિત અનેક ટોચના નેતાઓ માર્યા ગયા હતા.
પ્રત્યાઘાત: જવાબમાં ઈરાન અને લેબેનોનથી હિઝબુલ્લાહે ઈઝરાયલ તથા અમેરિકન લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા હતા.
એપ્રિલ 2026: બંને પક્ષો વચ્ચે સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ) થયું હતું.
જૂન 2026 થી અત્યાર સુધી: ઈરાને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઓઈલ માર્ગ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ માંથી પસાર થતા જહાજો પર ફરી હુમલા શરૂ કરતા તણાવ વકર્યો છે.
ટ્રમ્પની ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ નીતિ અને મોંઘવારીનું સંકટ
અમેરિકન પ્રમુખની આ ધમકી તેમની ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ (મહત્તમ દબાણ) વ્યૂહનીતિનો એક ભાગ છે. ટ્રમ્પ ઈરાનને તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ કાયમ માટે બંધ કરવા અને હિઝબુલ્લાહ તથા હૂથી બળવાખોરો જેવા જૂથોને મળતી નાણાકીય કે લશ્કરી મદદ અટકાવવા મજબૂર કરવા માગે છે.
આર્થિક પરિણામો અને ભારત પર અસર:
આ તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $100 ને પાર પહોંચી ગયા છે.
જો પૂર્ણ કક્ષાનું યુદ્ધ શરૂ થશે તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $150 થી $200 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે.
પરિણામે, ભારત જેવા તેલ આયાત કરતા દેશોમાં મોંઘવારીનો મોટો બોજ પડશે અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ જશે.
ઈઝરાયલનું વલણ અને ભવિષ્યની 3 શક્યતાઓ
ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂ ઈરાનના પરમાણુ પ્રોગ્રામને સંપૂર્ણપણે નેસ્તનાબૂદ કરવા માંગે છે અને દક્ષિણ લેબેનોનમાંથી લશ્કર પાછું ખેંચવા તૈયાર નથી, જેના કારણે શાંતિ વાટાઘાટો અટકેલી છે.
નિષ્ણાતોના મતે આગામી સમયમાં ત્રણ મુખ્ય શક્યતાઓ દેખાઈ રહી છે:
ભવિષ્યની શક્યતાઓ
1. તટસ્થ દેશોની મધ્યસ્થીથી રાજદ્વારી ઉકેલ
2. અમેરિકા દ્વારા માત્ર ચોક્કસ લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર લક્ષિત હુમલા (Targeted Strikes)
3. સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયા મહાયુદ્ધમાં હોમાઈ જાય
હાલમાં સમગ્ર વિશ્વની નજર ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’નો સમુદ્રી માર્ગ ખુલ્લો રહે અને વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલનો પુરવઠો ખોરવાય નહીં તેના પર ટકેલી છે.
