ઇરાની સંસ્થાઓ સાથે માહિતી શેર કરનાર જહાજો પર લાગશે પ્રતિબંધ: અમેરિકા
વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર અને ઊર્જા બજાર માટે અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાતા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) માર્ગને લઈને અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેનો તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંબંધિત માહિતી ઇરાની સંસ્થાઓ સાથે શેર કરનાર કોઈપણ જહાજ કે શિપિંગ કંપની સામે કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવશે. આ વૈશ્વિક ટકરાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ અને એલએનજી (LNG) ના પુરવઠા પર મોટું સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે.
અમેરિકાની કડક ચેતવણી અને શિપિંગ કંપનીઓ માટે દિશા-નિર્દેશો
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે પર્શિયન ગલ્ફમાં આવેલા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગને લઈને વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે. યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગના ‘ઓફિસ ઓફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ’ (OFAC) દ્વારા વિશ્વભરના જહાજો અને શિપિંગ કંપનીઓને તાકીદ કરવામાં આવી છે કે જો તેઓ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની બાબતોમાં કોઈપણ ઇરાની સંગઠનો સાથે માહિતીની આપ-લે કરશે, તો તેમની સામે કડક અમેરિકી પ્રતિબંધો લાગુ થશે. ખાસ વાત એ છે કે, જો જહાજો દ્વારા ઇરાની સંસ્થાઓને માહિતી પૂરી પાડવામાં આવશે તો સેન્ક્શનનો ખતરો રહેશે, ભલે તેના બદલે કોઈ નાણાકીય લેવડ-દેવડ કે ચૂકવણી કરવામાં આવી ન હોય.
૩ ઇરાની સંસ્થાઓ પર નિશાન અને ‘ઇકોનોમિક ડી-ડે’ વ્યૂહરચના
વોશિંગ્ટને પોતાના આકરા વલણ હેઠળ ખાસ કરીને ૩ ઇરાની સંસ્થાઓને નિશાન બનાવી છે:
પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટી
પર્શિયન ગલ્ફ મરીન ઇન્સ્યોરન્સ કંપની
હોર્મુઝસેફ મરીન સર્વિસિસ ઓથોરિટી
અમેરિકાની આ ચેતવણી તેની ‘ઇકોનોમિક ડી-ડે’ ઝુંબેશનો એક હિસ્સો છે, જેના દ્વારા ઇરાન પર આર્થિક દબાણ વધારીને તેના વૈશ્વિક કારોબાર અને નાણાકીય સંસાધનોને મર્યાદિત કરવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. અગાઉ પણ અમેરિકાએ આ સમુદ્રી માર્ગથી પસાર થવા માટે ઇરાનને કોઈપણ પ્રકારનો ટોલ કે ચાર્જ ચૂકવવા સામે જહાજોને ચેતવ્યા હતા.
ઇરાનની પ્રતિક્રિયા અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર સંકટ
સામે પક્ષે, ઇરાને અમેરિકાના આ પગલાને ‘આર્થિક આતંકવાદ’ ગણાવીને તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. ઇરાની સંસ્થાઓનો દાવો છે કે ૪૬ જહાજોએ તેમના ટ્રાન્ઝિટ પ્રોટોકોલનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે અને તેમને ભવિષ્યમાં ભારે દંડ, કસ્ટડી કે જપ્તી જેવી આકરી કાર્યવાહીની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. આ બંને દેશો વચ્ચેના ટકરાવને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજોની અવરજવરમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેનાથી વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ અને એલએનજી (LNG)નો સપ્લાય ખોરવાઈ જવાની ગંભીર ભીતિ સર્જાઈ છે.
સારરૂપે કહી શકાય કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મામલે અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો આ આર્થિક અને રાજકીય રસાકસી દરિયાઈ સુરક્ષા માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. જો આ પરિસ્થિતિનો જલદી ઉકેલ નહીં આવે, તો વૈશ્વિક સ્તરે ઈંધણના ભાવો અને ઊર્જા પુરવઠા પર તેની વિપરીત અસરો જોવા મળી શકે છે.
