શેનઝેનમાં APEC સંમેલન દરમિયાન ટ્રમ્પ, પુતિન અને શી જિનપિંગની બેઠક પ્રસ્તાવિત: 81 વર્ષ બાદ ફરી યાલ્ટા સંમેલનની ચર્ચા તેજ
વૈશ્વિક રાજકારણ અને કૂટનીતિના ઈતિહાસમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રકરણ ઉમેરાવા જઈ રહ્યું છે. ચીનના શેનઝેનમાં 18 થી 19 November, 2026 દરમિયાન યોજાનારા એશિયા-પેસિફિક ઇકોનોમિક કોઓપરેશન (APEC) સંમેલનમાં વિશ્વની ત્રણ સૌથી શક્તિશાળી મહાસત્તાઓ — અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ચીનના રાષ્ટ્ર પ્રમુખ શી જિનપિંગ અને રશિયાના રાષ્ટ્ર પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિનની પ્રથમ સંયુક્ત બેઠક પ્રસ્તાવિત છે. અગાઉ પુતિન અને જિનપિંગ 40 થી વધુ વખત, ટ્રમ્પ અને પુતિન 7 વખત તથા ટ્રમ્પ અને જિનપિંગ 3 વખત અલગ-અલગ મળી ચૂક્યા છે, પરંતુ ત્રણેય દિગ્ગજો ક્યારેય એકસાથે એક મંચ પર મળ્યા નથી. આ મુલાકાતે 81 વર્ષ પહેલાં યોજાયેલા 1945 ના ઐતિહાસિક યાલ્ટા સંમેલનની યાદો તાજી કરી દીધી છે.
1945 ના યાલ્ટા સંમેલનમાં શું થયું હતું અને તેના પર કેમ સવાલો ઉઠ્યા હતા?
બીજા વિશ્વ યુદ્ધના અંતિમ તબક્કામાં 4 થી 11 February, 1945 દરમિયાન ક્રિમિયાના યાલ્ટા શહેરમાં અમેરિકી પ્રમુખ ફ્રેન્કલિન ડી. રૂઝવેલ્ટ, બ્રિટિશ વડાપ્રધાન વિન્સ્ટન ચર્ચિલ અને સોવિયેત સંઘના નેતા જોસેફ સ્ટાલિન મળ્યા હતા. તે બેઠકમાં જર્મનીને અલગ-અલગ કબજાવાળા ક્ષેત્રોમાં વહેંચવા, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ની સ્થાપના અને સુરક્ષા પરિષદના પાંચ કાયમી સભ્યોને વીટો પાવર આપવા તેમજ સોવિયેત સંઘના જાપાન સામેના યુદ્ધમાં જોડાવા જેવા મોટા નિર્ણયો લેવાયા હતા. જોકે, યુદ્ધ બાદ સોવિયેત સંઘે પૂર્વ યુરોપ અને પોલેન્ડમાં સામ્યવાદી સરકારો સ્થાપીને પોતાનો પ્રભાવ વધારતા અમેરિકા સાથે તણાવ વધ્યો અને ‘કોલ્ડ વૉર’ શરૂ થયું; જેના કારણે નાના દેશોને હંમેશા એવી ચિંતા રહી કે મહાસત્તાઓ તેમની ભાગીદારી વિના જ તેમના ભવિષ્યનો નિર્ણય કરી લે છે.
શેનઝેન બેઠકમાં ત્રણેય મહાસત્તાઓના અલગ-અલગ હિતો અને પરમાણુ સંધિનો મુદ્દો
યાલ્ટા સંમેલનમાં ત્રણેય દેશો યુદ્ધમાં સહયોગી હતા, જ્યારે આજે અમેરિકા, ચીન અને રશિયાના હિતો અનેક મુદ્દે ટકરાય છે. પુતિન ઈચ્છે છે કે યુક્રેન યુદ્ધનો અંત રશિયાની શરતો પર આવે અને આ બેઠક દ્વારા રશિયા ફરી એક મોટી મહાસત્તા તરીકે ઉભરી આવે. બીજી તરફ, ટ્રમ્પ પરમાણુ હથિયારો મર્યાદિત કરવા માટે ચીન સહિતની નવી સમજૂતી ઈચ્છે છે, પરંતુ ચીન પોતાની પાસે અમેરિકા અને રશિયાની તુલનામાં ઓછા પરમાણુ શસ્ત્રો હોવાનું જણાવી તેમાં જોડાવા ઉત્સુક નથી. ફેબ્રુઆરી 2026 માં અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેની ‘ન્યૂ સ્ટાર્ટ’ સંધિ સમાપ્ત થઈ ચૂકી હોવાથી પરમાણુ શસ્ત્રો પર ચર્ચા અત્યંત મહત્વની બની રહેશે. આ ઉપરાંત, ઈરાન સાથે અમેરિકા અને ઈઝરાયલના યુદ્ધનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં આવી શકે છે, કારણ કે ચીન પોતાના ઉર્જા પુરવઠા પર પડતી અસરને જોતાં આ સંઘર્ષનો અંત લાવવામાં ભૂમિકા ભજવવા માંગે છે.
આ પણ વાંચો: કુલગામના ખુદવાનીમાં સુરક્ષા દળો સાથેની અથડામણમાં LeTના વોન્ટેડ આતંકી લતીફ ભટ સહિત 2 ઠાર
યુક્રેન અને યુરોપને સતાવી રહ્યો છે યાલ્ટા જેવી સમજૂતીનો ડર
શેનઝેન બેઠકને લઈને યુક્રેન અને યુરોપિયન દેશોમાં ભારે ચિંતા જોવા મળી રહી છે. યુક્રેનને આશંકા છે કે તેની ગેરહાજરીમાં જ ત્રણેય મહાસત્તાઓ તેના ભવિષ્ય અંગે કોઈ નિર્ણય લઈ શકે છે, જ્યારે યુરોપને ડર છે કે અમેરિકા અને રશિયા તેમના હિતોને અવગણીને સમજૂતી કરી શકે છે. યુક્રેનના રાષ્ટ્ર પ્રમુખ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કીએ પણ આ બેઠકની સરખામણી યાલ્ટા સંમેલન સાથે કરીને વિશ્વને પ્રભાવ ક્ષેત્રોમાં વહેંચવાની આશંકા વ્યક્ત કરી છે. જોકે, ચીન યુક્રેન યુદ્ધને એજન્ડામાં સામેલ કરવા ઉત્સાહી નથી અને અમેરિકી અધિકારીઓએ પણ આ બેઠકમાં યુક્રેન મુદ્દે ચર્ચા થવાની શક્યતા ઓછી હોવાના સંકેત આપ્યા છે.
પ્રતિકાત્મક સંદેશ અને વૈશ્વિક વ્યવસ્થા પર સંભવિત અસર
આ ત્રિપક્ષીય મુલાકાતનું સૌથી મોટું મહત્વ તેનો પ્રતિકાત્મક સંદેશ છે; પુતિનને અમેરિકા અને ચીન સાથે એક મંચ મળવાથી રશિયાની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ મજબૂત દેખાશે, જિનપિંગને ચીનની વધતી તાકાત દર્શાવવાની તક મળશે, જ્યારે ટ્રમ્પ પરમાણુ સમજૂતી અને ઈરાન યુદ્ધ જેવા મુદ્દાઓ પર પોતાની રાજદ્વારી ભૂમિકા ઉજાગર કરવા માંગશે. જોકે, હજુ બેઠકનો અંતિમ એજન્ડા નક્કી થયો નથી અને ત્રણેય દેશોના હિતો અલગ હોવાથી યાલ્ટા જેવા કોઈ મોટા કરારની અપેક્ષા રાખવી ઉતાવળ ગણાશે.
| મુખ્ય વિગત / તુલનાત્મક પાસા | આંકડા / મહત્વની માહિતી |
| APEC સંમેલન તારીખ અને સ્થળ | 18 થી 19 November, 2026 — શેનઝેન (ચીન) |
| અગાઉની દ્વિપક્ષીય મુલાકાતો | પુતિન-જિનપિંગ (40+ વખત), ટ્રમ્પ-પુતિન (7 વખત), ટ્રમ્પ-જિનપિંગ (3 વખત) |
| SIPRI 2026 મુજબ પરમાણુ હથિયારો | રશિયા: ~5,420 | અમેરિકા: 5,042 | ચીન: 620 (January 2026 સુધીમાં) |
| ઐતિહાસિક યાલ્ટા સંમેલન | 4 થી 11 February, 1945 (રૂઝવેલ્ટ, ચર્ચિલ અને સ્ટાલિન વચ્ચે) |
81 વર્ષ બાદ વિશ્વની ત્રણ મહાસત્તાઓના નેતાઓનું શેનઝેનમાં એકત્રિત થવું એ વૈશ્વિક કૂટનીતિની એક મોટી ઘટના બની રહેશે. ભલે પરસ્પર વિરોધી હિતોને કારણે આ બેઠકમાંથી તાત્કાલિક કોઈ મોટા કરાર ન નીકળે, પરંતુ આ ત્રિપક્ષીય સંવાદ દુનિયાની વર્તમાન સમસ્યાઓ ઉકેલવા તરફ આગળ વધે છે કે પછી મહાસત્તાઓની નવી ખેંચતાણ શરૂ કરે છે, તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
