૬૪% વૃદ્ધોને પરિવાર આવાં બહાનાથી ઘરમાંથી કાઢી મૂકે છે
વૃદ્ધોને જેટલો ડર શારીરિક સમસ્યાઓનો નથી એટલો ડર સંતાનો દૂર જતા રહે તેનો છે
વિપરીત પરિસ્થિતિમાં પણ પેટના જણ્યાને મોટા કરે એ જ પુત્રો કે પુત્રીઓ વૃદ્ધ
અવસ્થામાં સાચવી શકતા નથી: ૨૩૪૦ વડીલો પર મનોવિજ્ઞાન ભવનનો સર્વે
વૃદ્ધાશ્રમમાં રહેતી ૭૫ વર્ષની મહિલાને બે પુત્રો હતા. મોટા પુત્રએ માતાનો સામાન ઘરની બહાર ફેંકી દીધો હતો કે મારા ઘરમાં તમારા માટે કોઈ જગ્યા નથી, અને તમારા માટે બે ટાઈમ ખાવાની રોટલી પણ નથી. તેમજ નાના પુત્ર અને પુત્રવધૂએ કહ્યું હતું કે, ‘ક્યાંય જાઓ પણ મારા ઘરે ન આવો.
બીજી ઘટના : એક પુત્ર તેની વૃદ્ધ માતાને તીર્થસ્થળે લઈ જવાના બહાને છોડી ગયો હતો. માતા ફરી ઘરે પાછા ન આવી શકે.
ત્રીજી ઘટના : ૭૬ વર્ષીય વૃદ્ધ મહિલાના ચાર પુત્રોએ તેમની માતાને ‘તમને દુર્ગંધ આવે છે’ કહીને ઘરની બહાર જવાનું કહી દીધું.
આ હૃદયદ્રાવક વાર્તાઓ માત્ર આ વૃદ્ધ માતાઓની નથી, પરંતુ વૃદ્ધાશ્રમમાં રહેતા તમામ વૃદ્ધ માતાપિતાની પોતપોતાની વાર્તાઓ છે જે કોઈપણ વ્યક્તિની આંખમાં આંસુ લાવી દે છે. પણ નવાઈની વાત એ છે કે આ વૃદ્ધ માતા-પિતાને આવી હાલતમાં લાવનારા લોકો બહારથી નહીં પણ આપણી વચ્ચેથી આવે છે. જેના કારણે ધરતી પર ભગવાનનું સ્વરૂપ કહેવાતા માતા-પિતાને સંતાનો સાથે સ્થળે સ્થળે ભટકવું પડે છે. ઘણી વખત, માતાપિતા તેમના બાળકોની સામે એટલા લાચાર બની જાય છે કે તેઓ થાકને કારણે પોતાનું જીવન સમાપ્ત કરી દે છે. તે બાળકો કે જેના માટે માતા તેની બધી ઇચ્છાઓ બલિદાન આપે છે; તેથી તેમની ખુશી માટે બધું બલિદાન આપવા તૈયાર છે; જેના માટે પિતા રાત-દિવસ પરસેવો પાડે છે; જેની આંગળી પકડીને ચાલતા શીખવે છે; તમારા પગ પર ઊભા થતાં જ તમે બધું ભૂલી જાઓ છો. જેમ જેમ માતા-પિતા વૃદ્ધ થાય છે, જ્યારે તેમને તેમની સૌથી વધુ જરૂર પડે છે, ત્યારે તે જ બાળકો તેમના માતાપિતાને બોજ માનવા લાગે છે અને કદાચ તેથી જ આજે દેશમાં વૃદ્ધાશ્રમ ઓછા થતા જાય છે.
આધુનિકતાની આંધળી દોડમાં દોડતા આપણે આપણી ફરજો અને મૂલ્યો કેમ ભૂલી રહ્યા છીએ? જ્યારે તેઓએ આપણને ક્યારેય એકલા છોડ્યા નથી, તો પછી આપણે એટલા સ્વાર્થી કેવી રીતે બની જઈએ છીએ કે આપણે તેમને કંઈપણ વિચાર્યા વિના લાચાર સ્થિતિમાં છોડી દઈએ છીએ. જ્યારે આપણે બધા જાણીએ છીએ કે વૃદ્ધાવસ્થામાં વૃદ્ધોને અનેક પ્રકારની શારીરિક, માનસિક, સામાજિક અને આર્થિક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.
આ સ્થિતિમાં શરીર એટલું નબળું થઈ જાય છે કે દરેક વૃદ્ધ વ્યક્તિને કોઈને કોઈ મદદની જરૂર હોય છે. આ ઉપરાંત વ્યક્તિની માનસિક ક્ષમતા પણ ઓછી થવા લાગે છે અને તેની યાદશક્તિ નબળી પડી જાય છે. આનાથી પણ વધારે વૃદ્ધાવસ્થામાં વ્યક્તિને ભાવનાત્મક ટેકાની જરૂર હોય છે. તેઓ ઇચ્છે છે કે ઘરના અન્ય યુવાન સભ્યો તેમની સાથે બેસે; તેમની પાસેથી સલાહ લો; તેમને સમય આપો, અને જ્યારે તેમને આ બધું નથી મળતું ત્યારે તેઓ તેમની લાગણીઓ કોઈની સાથે શેર કરી શકતા નથી અને એકલતાનો શિકાર બને છે. પરિવારમાં તેમનું મહત્વ ન હોવાને કારણે તેઓ હતાશ બનીને ઉપેક્ષિત જીવન જીવવા મજબૂર બની રહ્યા છે.
આ સર્વે મુજબ ૪૫ થી ૫૦ ટકા વૃદ્ધોમાં આવા લક્ષણો જોવા મળે છે જે તેમને ડિપ્રેશનનો શિકાર બનાવે છે. મોટી સંખ્યામાં વૃદ્ધો એકલા રહેવા માટે મજબૂર છે, ખાસ કરીને વિધવા મહિલાઓ. માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ કોઈપણ ઉંમરે દુખદાયક હોઈ શકે છે. લોકો ઘણીવાર માને છે કે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ વય સાથે વધુ ખરાબ થાય છે, જો કે આ સાચું નથી. જો કે એવી ઘણી માનસિક પરિસ્થિતિઓ છે જે વૃદ્ધોને વધુ જોખમમાં મૂકે છે, સત્ય એ છે કે માનસિક અથવા મનોવૈજ્ઞાનિક પરિસ્થિતિઓ કોઈપણ ઉંમરે દેખાઈ શકે છે. વહેલું નિદાન અને અસરકારક સારવાર છે. ઘરથી દૂર રહેતા બાળકો અને વૃદ્ધ માતા-પિતાની વિચારસરણીમાં રહેલી અસમાનતા ઘણા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. જ્યારે બાળકો તેમના વૃદ્ધ માતાપિતાના સ્વાસ્થ્ય વિશે યોગ્ય રીતે ચિતિત હોય છે, ત્યારે સામાજિક જીવન વિશે માતાપિતાની ચિતા અને દૈનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મુશ્કેલી માનસિક સ્વાસ્થ્ય તરફ નિર્દેશ કરે છે.
ચિંતા, વિકૃતિઓ અને વૃદ્ધત્વ
પ્રોફેસર જોગસન અને ડો. દોશી જણાવે છે કે મોટી વયના લોકો ચિતાના લક્ષણો દર્શાવી શકે છે જે તેમની સામાન્ય કામગીરી પર વાસ્તવિક અસર કરે છે. સામાન્યકૃત અસ્વસ્થતા ડિસઓર્ડર અને ચોક્કસ ફોબિયા એ સૌથી વધુ પ્રચલિત ગભરામણના વિકાર છે.
૨૩૪૦ વૃધ્ધો પર કરેલા સર્વેના તારણો…
૨૫% વૃદ્ધ લોકો ચિતા અથવા ડિપ્રેશન જેવી માનસિક સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિથી પીડાય છે.
૯૧.૬% લોકોએ કહ્યું કે મોબાઈલ કે ટીવી જોવા અથવા વાંચવાથી માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર પડે છે.
૫૪% વૃદ્ધો ભૌતિક સુખ સુવિધાઓની સમસ્યાઓ અનુભવે છે.
૭૨% વૃદ્ધો પરિવાર તૂટવાથી એટલે કે દીકરાઓ સયુંકત ન રહેતા અલગ થવાથી સમસ્યાઓ અનુભવે છે.
૪૫% વૃદ્ધો કોઈને કોઈ શારીરિક બીમારીની સમસ્યાઓ અનુભવે છે.
૫૩% વૃદ્ધો પારિવારિક અને સામાજિક સમસ્યાઓ અનુભવે છે.
૬૪% વૃદ્ધો ઘર અને સમાજમાં અનાદર ની સમસ્યાઓ અનુભવે છે.
૬૪.૮૦% એટલે કે લગભગ ૬૫% વૃદ્ધો પરાવલંબી (અન્ય પર આધારિત રહેવાની
બાબત) પણાનો અનુભવ કરે છે.
૬૪% વૃધ્ધો સતત સ્ટે્રસ અનુભવે છે.
૭૧% વૃધ્ધો આવેગિક રીતે સ્વસ્થતા અનુભવતા નથી.
૮૧% વૃધ્ધો એ જણાવ્યું કે તહેવારો એકલતા અને માયુસી લાવે છે કેમ કે તહેવારોમાં દીકરા દીકરીઓ બહાર ફરવા જતા રહે છે માટે.
૫૧% વૃધ્ધો એ જણાવ્યું કે દિવાળી અને સાતમ આઠમમાં બહાર ફરવા જતા યુવાન દીકરા દીકરીની સતત ચિતા રહેવાથી બેચેની રહે છે.
વૃદ્ધ લોકો પોતાના માનસિક સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે સુરક્ષિત અને સુધારી શકે?
૧. જો જરૂર હોય તો સારવાર કરાવો.
૨. મીડિયાનો ઉપયોગ મર્યાદિત કરો.
૩. તંદુરસ્ત પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લો
૪. દરરોજ રાત્રે સાતથી નવ કલાકની ઊંઘ લો.
૫. સ્વસ્થ અને સંતુલિત આહાર લો.
૬. તમારા શરીર અને મનની કસરત કરો,
ધ્યાન, ચાલવું, બાગકામ અને સમૂહ
કસરતના વર્ગો માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે
ફાયદાકારક છે.
૭. દરરોજ તમારી દવાઓ સમયસર લો.
૮. દિનચર્યાનું પાલન કરો.
૯. સામાજિક રીતે જોડાયેલા રહો.
૧૦. સકારાત્મક રહેવાનો પ્રયાસ કરો અને જીવનમાં સરળ વસ્તુઓનો આનંદ માણો.
