કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા અને ભારત-ચીન સરહદ પરનો વેપાર ફરી શરૂ થશે ?? ભારત-ચીનની મંત્રણા

ભારત અને ચીને તાજેતરમાં ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજીત ડોભાલ અને ચીનના વિદેશ પ્રધાન વાંગ યી વચ્ચેની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક દરમિયાન તેમના તણાવપૂર્ણ સંબંધોને ફરીથી બનાવવાની દિશામાં પગલાં લીધાં છે. પોતપોતાના દેશો માટે સ્પેશિયલ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ (SRs) તરીકે કામ કરતાં, તેઓ પાંચ વર્ષના અંતરાલ પછી 23મા રાઉન્ડની મંત્રણા માટે મળ્યા હતા.

સરહદ પર શાંતિ

આ બેઠકનું મુખ્ય ફોકસ ભારત-ચીન સરહદે શાંતિ અને સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો, જે દાયકાઓથી વિવાદાસ્પદ મુદ્દો છે કારણ કે એ સરહદમાં હંમેશા છમકલા થયા કરે છે. 2020 માં ગાલવાન ખીણમાં હિંસક અથડામણ પછી બંને દેશો સંબંધો સુધારવા માટે કામ કરી રહ્યા છે.  વાટાઘાટોના આ રાઉન્ડ દરમિયાન, વિશેષ પ્રતિનિધિઓએ વર્તમાન સરહદી મુદ્દાઓને ઉકેલવા અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને સુધારવા માટે છ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર સંમત થયા હતા.

1. કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા: હિન્દુ, બૌદ્ધ અને જૈનોના પવિત્ર સ્થળ કૈલાશ માનસરોવરની યાત્રા ફરી શરૂ થવાની છે. તો એ વિસ્તારના સરહદી વિસ્તારમાં લોકોની ચહલપહલ વધશે તો ચીન તરફ્ફથી કોઈ જ કનડગત થવી જોઈએ નહિ.  

• સરહદ વેપારને વેગ આપવો: બંને પક્ષો નાથુ લા સરહદ પર વેપાર સંબધિત પ્રવૃત્તિઓ વધારવાનું આયોજન કરી રહ્યા છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના વાણિજ્ય લક્ષી સંબંધો માટે એક મહત્વપૂર્ણ કડી છે.

• ક્રોસ-બોર્ડર ટુરીઝમ: સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહિત કરવા તિબેટ જેવા વિસ્તારોમાં પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

• નદી – પાણીની વહેચણી : પાણીના પ્રવાહ પરના ડેટાની વહેંચણી સહિત, સરહદ પરની નદીઓના પાણીની વહેચણીના સહકારમાં સુધારો કરવો એ આ વાટાઘાટોમાં નક્કી થયું. સંસાધનોને વધુ અસરકારક રીતે સંચાલિત કરવા અને સંભવિત વિવાદોને ટાળવા માટે બંને દેશો સહકારભરી નીતિ અપનાવશે.

• બોર્ડર મેનેજમેન્ટ: બંને દેશો સરહદ વ્યવસ્થાપનના નિયમોને સુધારવા અને આત્મવિશ્વાસ નિર્માણના પગલાં વધારવા માટે સંમત થયા, વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા એટલે કે લાઈન ઓફ એક્ચ્યુઅલ કંટ્રોલ (LAC) પર શાંતિ અને સુલેહ-શાંતિ સુનિશ્ચિત રહે તેના માટે બંને દેશોએ વચન આપ્યું.

• વાટાઘાટોની મીકેનીઝમ: બંને પક્ષોએ વિશેષ પ્રતિનિધિઓની મીટિંગ મિકેનિઝમને મજબૂત બનાવવા અને સરહદ મુદ્દાઓને વધુ અસરકારક રીતે હેન્ડલ કરવા માટે રાજદ્વારી અને લશ્કરી ચેનલો વચ્ચે સંકલન-વાતચીતનો વ્યહાર સુધારવાનો નિર્ણય કર્યો.

               ભારત અને ચીન આવતા વર્ષે ભારતમાં વિશેષ પ્રતિનિધિઓની વાટાઘાટોના આગલા રાઉન્ડ માટે સંમત થયા છે, જેની તારીખો રાજદ્વારી રીતે નક્કી કરવામાં આવશે. બંને દેશોએ અગાઉના કરારોની પ્રગતિની પણ સમીક્ષા કરી હતી અને 2005માં સ્થાપિત માળખાના આધારે સરહદ વિવાદનો વાજબી અને યોગ્ય ઉકેલ શોધવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરી હતી.

દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર ચીનનું નિવેદન

ચીને તેમના સંબંધોમાં સ્થિરતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ભારત સાથે સહયોગ કરવાની ઈચ્છા દર્શાવી હતી. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે પરસ્પર આદર, વિશ્વાસ અને પ્રામાણિકપણે મતભેદોને ઉકેલવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક શાંતિ માટે મજબૂત ભારત-ચીન સંબંધો મહત્વપૂર્ણ છે.

  આ ચર્ચા 2020ની ગલવાન ખીણ અથડામણની પૃષ્ઠભૂમિમાં થઈ રહી છે, જેમાં 20 ભારતીય સૈનિકો અને ઓછામાં ઓછા ચાર ચીની સૈનિકોએ જીવ ગુમાવ્યો હતો. LAC સાથે ભારત દ્વારા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને લઈને સંઘર્ષ થયો હતો, જેને ચીન અક્સાઈ ચીનમાં તેના પ્રાદેશિક દાવાઓ માટે જોખમ તરીકે જુએ છે.

 ઑક્ટોબર 2024 માં, બંને દેશોએ LAC પર પેટ્રોલિંગ પ્રોટોકોલ પરના કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું હતું, જે ચાર વર્ષ લાંબા સ્ટેન્ડઓફને ઉકેલવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે.

આ મીટિંગ કેમ મહત્વની છે?

વાટાઘાટોના આ રાઉન્ડમાં જે સમજૂતી થઈ છે તે સરહદ વિવાદના ઉકેલની દિશામાં લીધેલા પગલાં કરતાં પણ વધુ લક્ષ્યો ધરાવે છે. આ મીટીંગમાં શામેલ પ્રતિનિધિઓ વેપાર, પ્રવાસન અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનમાં વિશ્વાસ પુનઃનિર્માણ અને સહકારના માર્ગો ખોલવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છી. આ મુદ્દાઓને સંબોધિત કરીને, ભારત અને ચીન વધુ અનુમાનિત અને સ્થિર સંબંધો બનાવવાની આશા રાખે છે, જે માત્ર તેમના નાગરિકોને જ નહીં પરંતુ બધા ક્ષેત્રોને વ્યાપકપણે  લાભદાયી થશે.

  જો કે ભારત-ચીન વચ્ચે પડકારો હજુ ઘણા છે, ખાસ પ્રતિનિધિઓની મંત્રણાનો 23મો રાઉન્ડ ભારત-ચીન સંબંધોમાં સકારાત્મક પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. જો બંને પક્ષો તેમની પ્રતિબદ્ધતાઓનું પાલન કરશે, તો કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા, સરહદ વેપાર અને એલએસી પર શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વ સ્થપાશે. બંને દેશો વચ્ચે મજબૂત સંબંધો માટે ૨૦૨૫ માં માર્ગ મોકળો રહે છે કે નહિ તે જોવાનું રહ્યું.