આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તું થવાના સંકેત: માગ કરતાં સપ્લાય વધવા સહિત 7 મોટાં કારણો ભાવ પર લાવશે દબાણ

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં આગામી સમયમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને યુદ્ધના કારણે થયેલા આર્થિક નુકસાનની ભરપાઈ થવાની આશા જાગી છે. હાલમાં વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટમાં માગની સરખામણીએ પુરવઠો (Supply) વધવાના પ્રબળ સંકેતો મળી રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી (IEA) ના અંદાજથી લઈને ઓપેક પ્લસ (OPEC+) અને અમેરિકાના વિક્રમી ઉત્પાદન સુધીના કુલ 7 મોટાં પરિબળો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર ઘટાડાનું દબાણ ઊભું કરી રહ્યા છે. જોકે, અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાન સામે કોઈ નવી સૈન્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવે તો આ સમગ્ર ગણિત પલટાઈ શકે છે.

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટવા પાછળના 7 મુખ્ય કારણો

ઓપેક પ્લસ (OPEC+) દ્વારા ઉત્પાદનમાં વધારો: સાઉદી અરેબિયાના નેતૃત્વ હેઠળના ઓપેક પ્લસ જૂથે ક્રૂડ ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. ઓક્ટોબરમાં ઓપેક પ્લસનું દૈનિક ઉત્પાદન 4.123 કરોડ બેરલ સુધી પહોંચ્યું હતું, જે સપ્ટેમ્બર કરતાં 20 લાખ બેરલથી વધુ છે. UAE અને ઇરાક પણ ઉત્પાદન વધારી રહ્યા છે.

IEA દ્વારા માગ ઘટવાનો અને સપ્લાય વધવાનો અંદાજ: આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી (IEA) મુજબ અગાઉ અંદાજિત 10.229 કરોડ બેરલ પ્રતિદિનની વૈશ્વિક માગમાં હવે 90,000 બેરલ પ્રતિદિનનો ઘટાડો થવાની શક્યતા છે, જ્યારે આગામી મહિનાઓમાં પુરવઠો 9.20 લાખ બેરલ પ્રતિદિન વધવાનો અંદાજ છે.

સાઉદી અરેબિયા અને ખાડી દેશોનો વધતો પુરવઠો: અમેરિકા-ઈરાન તણાવ છતાં ઓક્ટોબરમાં સાઉદી અરેબિયા, UAE, ઇરાક અને કુવૈતનું સંયુક્ત ઉત્પાદન 10 ટકા વધ્યું છે, અને સાઉદી અરેબિયા દર મહિને આશરે 12 ટકા વધુ ક્રૂડ બજારમાં ઠાલવી રહ્યું છે.

હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) માંથી અવિરત હેરફેર: જોખમ વચ્ચે પણ ઓઈલ ટેન્કરો પોતાના સિગ્નલ બંધ કરીને હોર્મુઝની ખાડી પાર કરી રહ્યા છે. વોર્ટેક્સા (Vortexa) ના અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં પ્રથમ વખત દરિયામાં તેલ ભરીને ઊભા રહેલા ટેન્કરોની સંખ્યા ઘટી રહી છે.

આ પણ વાંચો: ગાઝામાં ઘેરું બનતું માનવતાવાદી સંકટ: ભારત સહિત UN ના 51 દેશોએ ઈઝરાયલને રાહત સામગ્રીનો પુરવઠો ન રોકવા કરી અપીલ

ઇમરજન્સી ઓઈલ રિઝર્વમાંથી જથ્થો મુક્ત કરાયો: વિશ્વના અનેક દેશો પોતાના વ્યૂહાત્મક ભંડારમાંથી તેલ બહાર કાઢી રહ્યા છે. IEA ના સભ્ય દેશોએ ફેબ્રુઆરીના અંત સુધીમાં ઇમરજન્સી રિઝર્વમાંથી 7.1 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ (ડીઝલના મોટા જથ્થા સહિત) બજારમાં મૂકવાની યોજના બનાવી છે.

અમેરિકામાં ક્રૂડ ઓઈલનું રેકોર્ડ ઉત્પાદન: 6 નવેમ્બરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં અમેરિકાનું દૈનિક ક્રૂડ ઉત્પાદન વધીને 1.4013 કરોડ બેરલના ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચ્યું છે. આ ઉપરાંત અમેરિકાના માધ્યમથી વેનેઝુએલાનું તેલ પણ ભારત સહિતના દેશોમાં પહોંચી રહ્યું છે.

ઇરાકે નિકાસ માટે જૂનો માર્ગ ફરી શરૂ કર્યો: ઇરાકે દાયકાઓ બાદ સીરિયા મારફતે ભૂમધ્ય સમુદ્ર સુધી તેલ પહોંચાડવાનો માર્ગ પુનઃજીવિત કર્યો છે. કતારની કંપની UCC હોલ્ડિંગ દરરોજ 1.50 લાખ બેરલ ઇરાકી ક્રૂડ ટ્રકો દ્વારા સીરિયાના બનિયાસ બંદર સુધી પહોંચાડી રહી છે.

એકમાત્ર મોટું જોખમ: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો સૈન્ય નિર્ણય

બજારમાં સપ્લાય વધવાના તમામ સકારાત્મક સંકેતો વચ્ચે સૌથી મોટું જોખમ અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આગામી પગલાં પર ટકેલું છે. જો ટ્રમ્પ ઈરાન સામે ફરી કોઈ સૈન્ય કાર્યવાહી કરે અથવા ખાડી વિસ્તારમાં તણાવ વધે તેવો નિર્ણય લે, તો પુરવઠા ચેઇન ખોરવાઈ શકે છે અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ફરી તેજી આવી શકે છે. જોકે, અગાઉ તેલ મોંઘું થવાથી અમેરિકામાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધતાં ટ્રમ્પ સરકાર સામે જનતામાં નારાજગી ઊભી થઈ હતી, જેથી આર્થિક અને રાજકીય દબાણને જોતાં તેમના માટે આકરો સૈન્ય નિર્ણય લેવો સરળ નહીં હોય.

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર અસર કરતા મુખ્ય પરિબળો અને આંકડા

વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં ક્રૂડ ઓઈલના બજારમાં ‘ઓવર-સપ્લાય’ એટલે કે માગ કરતાં વધુ પુરવઠાનું વાતાવરણ નિર્માણ પામી રહ્યું છે, જે ભારત જેવા આયાતકાર દેશો અને શેરબજારના રોકાણકારો માટે મોટા રાહતના સમાચાર છે. જો પશ્ચિમ એશિયામાં કોઈ મોટો સૈન્ય સંઘર્ષ ન ફાટી નીકળે, તો આગામી મહિનાઓમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી શકે છે, જે મોંઘવારી ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ સાબિત થશે.