ટીવી ચેનલો પર કેન્દ્રનો સકંજો: ભડકાઉ નિવેદનો પર માઇક મ્યૂટ કરવા અને પ્રસારણ રોકવા આદેશ

દેશમાં ન્યૂઝ ચેનલો પર યોજાતી પેનલ ચર્ચાઓમાં વધતી જતી કડવાશ, આક્રમક આક્ષેપબાજી અને બિનજવાબદાર રજૂઆતો સામે કેન્દ્ર સરકારે લાલ આંખ કરી છે. માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે એક વ્યાપક એડવાઇઝરી જારી કરીને તમામ ટીવી ચેનલોને તેમના લાઇવ કાર્યક્રમો દરમિયાન સંપાદકીય નિયંત્રણ મજબૂત કરવાનો સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે. મનોરંજન અને ટીઆરપીની હોડમાં પ્રોગ્રામ કોડનું ઉલ્લંઘન કરતી ખાનગી ચેનલો સામે હવે આકરું વલણ અપનાવવામાં આવ્યું છે. ચર્ચા દરમિયાન જો કોઈ પણ વક્તા અભદ્ર, કોમી કે અપમાનજનક ભાષાનો ઉપયોગ કરે તો ચેનલ સંચાલકોએ ક્ષણભરનો પણ વિલંબ કર્યા વગર અવાજ બંધ કરવાથી માંડીને પ્રસારણ રોકી દેવા સુધીના પગલાં ભરવા પડશે.

કેન્દ્ર સરકારની નવી માર્ગદર્શિકાના મુખ્ય નિર્દેશો

ચર્ચામાં મર્યાદા ઓળંગનારા સામે તાત્કાલિક એક્શન

માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે ટીવી ચેનલોએ ડિબેટ્સમાં પેનલિસ્ટ્સની પસંદગી અત્યંત જવાબદારીપૂર્વક કરવી જોઈએ. જો કોઈ અતિથિ ચર્ચા દરમિયાન અપમાનજનક, કોમી વૈમનસ્ય ફેલાવતી કે ભડકાઉ ભાષાનો પ્રયોગ કરે તો એન્કરે માત્ર દર્શક બની રહેવાને બદલે સંપાદકીય હસ્તક્ષેપ કરવો પડશે. આવા સંજોગોમાં સંબંધિત વક્તાનો માઇક મ્યૂટ કરવો, ઓન-સ્ક્રીન ડિસ્ક્લેમર ચલાવવું, ચર્ચા અટકાવવી અથવા તો તાત્કાલિક ધોરણે લાઇવ ફીડ બંધ કરવી ફરજિયાત રહેશે. કેબલ ટેલિવિઝન નેટવર્ક્સ (રેગ્યુલેશન) એક્ટ, 1995 અને 1994 ના પ્રોગ્રામ કોડનું ઉલ્લંઘન કરતી સેટેલાઇટ ચેનલો સામે કડક કાર્યવાહીની ચેતવણી આપવામાં આવી છે.

સુરક્ષા કાર્યવાહીનું લાઇવ કવરેજ નહીં અને AI ના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલી બાબતો પર વિશેષ ભાર મૂકતાં કેન્દ્રએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સૈન્ય કે પોલીસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહીનું કોઈ પણ સંજોગોમાં સીધું પ્રસારણ કરી શકાશે નહીં. આ ઉપરાંત, દેશની સરહદો દર્શાવતા ગ્રાફિક્સમાં માત્ર સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા મંજૂર કરાયેલા પ્રમાણિત નકશાનો જ ઉપયોગ કરવાનો રહેશે. સમાચાર નિર્માણમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના વધતા પ્રયોગ અંગે મંત્રાલયે તાકીદ કરી છે કે AI માત્ર એક મદદગાર સાધન હોવું જોઈએ, તેની આડમાં સમાચારોની સચ્ચાઈ અને વિશ્વસનીયતા સાથે બાંધછોડ ચલાવી લેવાશે નહીં.

ગુના અને દુર્ઘટનાઓના અહેવાલોમાં સંવેદનશીલતા અનિવાર્ય

ગુનાખોરી અને હિંસાની ઘટનાઓમાં અડધી-અધૂરી માહિતી કે અટકળોના આધારે સનસનાટીભર્યા અહેવાલો દર્શાવવા પર રોક લગાવવામાં આવી છે. લોહીલુહાણ કે અસ્વસ્થ કરી દે તેવા ભયાનક દ્રશ્યો વારંવાર પ્રસારિત કરવાને બદલે યોગ્ય બ્લરિંગ કે માસ્કિંગ કરવું જરૂરી રહેશે. મહિલાઓ અને બાળકો સામેના અપરાધોના સંદર્ભમાં સુપ્રીમ કોર્ટની માર્ગદર્શિકા મુજબ પીડિતની ઓળખ છતી ન થાય તેની તકેદારી રાખવી પડશે. તેમજ કુદરતી આફતો કે મોટા અકસ્માતો વખતે દ્રશ્યોનો ચોક્કસ સમય દર્શાવીને જ સત્તાવાર માહિતી પ્રસારિત કરવાની રહેશે જેથી જનતામાં અફરાતફરી ન ફેલાય.

કેબલ ટેલિવિઝન નેટવર્ક્સ (એમેન્ડમેન્ટ) રૂલ્સ, 2021 હેઠળ ગઠિત આંતરવિભાગીય સમિતિની સમીક્ષા બેઠક બાદ જારી કરાયેલા આ કડક નિર્દેશો બ્રોડકાસ્ટિંગ જગત માટે મહત્વપૂર્ણ વળાંક સમાન છે. લોકશાહીના ચોથા સ્તંભ તરીકે મીડિયાની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા જળવાઈ રહે તેની સાથે સામાજિક સૌહાર્દ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જોખમાય નહીં તે બંને વચ્ચે સંતુલન સાધવા માટે કેન્દ્ર સરકારે આ મજબૂત સંપાદકીય અંકુશ લાદ્યો છે.