કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2030 પૂર્વે પ્રદૂષણ ઘટાડવા અમદાવાદના ઉદ્યોગો બહાર ખસેડવાની હિલચાલ: 20 લાખ લોકો પર સ્થળાંતરનું જોખમ

અમદાવાદને વૈશ્વિક કક્ષાના સ્પોર્ટ્સ સિટી તરીકે વિકસાવવાની તૈયારીઓ વચ્ચે એક મોટો સામાજિક અને આર્થિક વિવાદ આકાર લઈ રહ્યો છે. આગામી સમયમાં યોજાનારી કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2030 પહેલાં શહેરની હવાની ગુણવત્તા સુધારવા અને પ્રદૂષણનું પ્રમાણ ઘટાડવાના નામે વર્ષો જૂની ઔદ્યોગિક વસાહતોને શહેર બહાર ખસેડવાની વિચારણા વહીવટી સ્તરે ચાલી રહી છે. વિકાસ અને વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠાની આ હોડમાં અમદાવાદના પરંપરાગત ઉત્પાદન ક્ષેત્ર અને તેમાં કામ કરતા લાખો શ્રમિક પરિવારોનું ભવિષ્ય અધ્ધરતાલ થઈ ગયું છે. પર્યાવરણ સંરક્ષણના બહાને લાખો પરિવારોની આજીવિકા છીનવાઈ જવાની આશંકાએ સ્થાનિક ઉદ્યોગ જગતમાં ભારે અજંપો અને ચિંતા ફેલાવી દીધી છે.

નરોડા, વટવા અને ઓઢવના એકમો ખસેડવાની વિચારણા

શહેરી પ્રદૂષણને અંકુશમાં રાખવાના મક્કમ નિર્ધાર સાથે તંત્ર દ્વારા નરોડા, વટવા અને ઓઢવ જેવા ધમધમતા ઔદ્યોગિક વિસ્તારોને ખેડા અથવા અન્ય દૂરના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં રિલોકેટ કરવાના સંકેતો આપવામાં આવી રહ્યા છે. આ વિસ્તારો ગુજરાતના કેમિકલ, ટેક્સટાઈલ, ડાઈઝ અને એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનનું મુખ્ય હૃદય ગણાય છે. જો આ એકમોને બળજબરીથી અન્યત્ર મોકલવામાં આવે તો નાના અને સૂક્ષ્મ એકમો હંમેશ માટે બંધ થઈ જશે, જ્યારે મધ્યમ કક્ષાના એકમો પર આર્થિક કટોકટી સર્જાશે.

શિફ્ટિંગ પ્રક્રિયાથી ઉદ્યોગો પર અબજો રૂપિયાનો આર્થિક બોજ

એક સ્થાપિત ઔદ્યોગિક એકમને બીજા સ્થળે ખસેડવો એ માત્ર ભૌગોલિક ફેરબદલ નથી, પરંતુ એક અતિ જટિલ અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયા છે. કારખાનેદારોએ નવી જમીન સંપાદન કરવા માટે ભારે મૂડીરોકાણ કરવું પડશે. તે ઉપરાંત વર્તમાન મશીનરીનું ડિસ્મેન્ટલિંગ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને નવા પ્લાન્ટમાં પુનઃ સ્થાપન પાછળ અબજો રૂપિયાનો ખર્ચ થશે. પ્લાન્ટ બંધ રહેવાથી ઉત્પાદન સાયકલ અટકી જશે, જેના લીધે દૈનિક ટર્નઓવરનું મોટું નુકસાન વેઠવાનો વારો આવશે.

આ પણ વાંચો: દિલ્હી-મુંબઈ એક્સપ્રેસ વે પર દર્શનાર્થીઓની બસ ખાડામાં પલટી: 8 લોકોનાં કમકમાટીભર્યા મોત

20 લાખ લોકોના સામાજિક જીવન અને શિક્ષણ પર ગંભીર સંકટ

ચાર મુખ્ય ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં સીધી રોજગારી મેળવતા લાખો શ્રમિકો અને તેમના આશ્રિતો માટે આ નિર્ણય જીવનમરણનો સવાલ બની જશે. અંદાજ મુજબ આ કવાયતથી શ્રમિકો અને તેમના પરિવારો સહિત લાખો લોકોને અમદાવાદ છોડવાની નોબત આવશે.

શહેર છોડીને દૂર જવાથી કામદારોના બાળકોનું ચાલુ શૈક્ષણિક સત્ર બગડશે, શાળાઓ બદલવી મુશ્કેલ બનશે અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં રહેઠાણ, પીવાનું પાણી તથા હોસ્પિટલ જેવી પ્રાથમિક સુવિધાઓ મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરવો પડશે.

કાયમી શિફ્ટિંગ સામે બે મહિનાના કામચલાઉ શટડાઉનનો વ્યવહારુ વિકલ્પ

ઉદ્યોગકારો અને આર્થિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કાયમી ધોરણે ઉદ્યોગો ઉખેડી નાખવાને બદલે રમતગમતના આયોજન પૂર્વે માત્ર બે મહિના માટે પ્લાન્ટ કામચલાઉ ધોરણે બંધ રાખવા એ અત્યંત વાજબી માર્ગ છે. જેમ દિલ્હીમાં પ્રદૂષણ રોકવા 42 દિવસ માટે બાંધકામ અને તોડફોડ પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ મુકાયો હતો, તેમ અમદાવાદમાં બે કે ત્રણ મહિના માટે GIDC એકમો બંધ રાખી શકાય છે. આ બે માસ દરમિયાન ઉદ્યોગપતિઓ કામદારોને પૂરેપૂરો પગાર આપવાનો બોજ પણ ઉપાડવા તૈયાર છે, કારણ કે આ રકમ નવા સ્થળે શિફ્ટિંગ કરવાના અબજો રૂપિયાના કાયમી ખર્ચ કરતાં ઘણી ઓછી હશે. અગાઉથી આયોજન કરીને બફર સ્ટોક તૈયાર રાખવામાં આવે તો વિદેશી નિકાસના ઓર્ડર રદ થતાં પણ બચી જશે.

બાંધકામ ક્ષેત્ર પ્રત્યે ઉદાસીનતા અને રિયલ એસ્ટેટ લોબીને લાભની આશંકા

હવામાં રજકણો અને ધૂળનું પ્રમાણ વધારવામાં બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓનો સૌથી મોટો ફાળો હોવા છતાં કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટર પર કોઈ નિયંત્રણો મૂકવાના સંકેત દેખાતા નથી. તેથી ઉદ્યોગ જગતમાં એવી પ્રબળ આશંકા વ્યક્ત થઈ રહી છે કે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માત્ર એક બહાનું છે, જ્યારે મુખ્ય હેતુ કરોડો-અબજોની પ્રાઈમ જમીનો ખાલી કરાવીને બિલ્ડર લોબીને સોંપવાનો છે. નરોડા, ઓઢવ અને વટવા જેવી GIDCઓ આજે શહેરની મધ્યમાં આવી ગઈ છે. આ જમીનો જો કોમર્શિયલ અને રેસિડેન્શિયલ ઝોનમાં ફેરવાય તો હાઈરાઈઝ બિલ્ડિંગો અને આઈટી પાર્ક્સ ઊભા કરી રિયલ એસ્ટેટ લોબીને જંગી નફો કરાવી શકાય છે.

કોઈપણ વૈશ્વિક ઈવેન્ટ કે આધુનિક શહેરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ ત્યારે જ સાર્થક ગણાય જ્યારે તે સમાજના નબળા વર્ગોના ભોગે ન થતું હોય. અમદાવાદના ઔદ્યોગિક એકમો માત્ર ઉત્પાદન નથી કરતા પરંતુ 20 લાખ જેટલા લોકોના ચૂલા સળગાવે છે. જો સરકાર માત્ર ગેમ્સ અને રિયલ એસ્ટેટના વિકાસ માટે કાયમી શિફ્ટિંગનો આકરો માર્ગ અપનાવશે તો રાજ્યના અર્થતંત્ર અને નિકાસ વેપારને ન પુરી શકાય તેવો ફટકો પડશે. વહીવટી તંત્રે કાયમી વિસ્થાપનને બદલે કામચલાઉ શટડાઉન જેવા સંતુલિત વિકલ્પો પર વિચાર કરવો અનિવાર્ય છે જેથી વિકાસ અને રોજીરોટી બંને જળવાઈ રહે.