ગાંધીનગરના છત્રાલ GIDC સ્થિત કેમિકલ એકમમાં ઉકળતા કેમિકલની પાઇપ ફાટતાં 4 શ્રમિકોના કરુણ મોત
ઔદ્યોગિક સલામતીના નિયમો અને કામદારોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે પુનઃ એક વખત ગંભીર સવાલો ઊભા કરતી હૃદયદ્રાવક ઘટના ગાંધીનગર જિલ્લાના કલોલ પંથકમાંથી સામે આવી છે. છત્રાલ ઔદ્યોગિક વસાહત (GIDC) સ્થિત એક કેમિકલ ફેક્ટરીમાં ઉત્પાદન પ્રક્રિયા દરમિયાન અચાનક સર્જાયેલા પ્રચંડ પ્રેશર અને પાઇપ બ્લાસ્ટની આફતે ચાર નિર્દોષ કામદારોનો ભોગ લીધો છે. ઉચ્ચ તાપમાન ધરાવતા ખતરનાક રાસાયણિક પ્રવાહીના સંપર્કમાં આવવાથી ઘટનાસ્થળે જ કામદારોનાં કમકમાટીભર્યા મોત નીપજતાં સમગ્ર ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં શોક અને અરેરાટીનો માહોલ વ્યાપી ગયો છે.
પ્લાન્ટમાં પ્રક્રિયા દરમિયાન સર્જાયેલો અણધાર્યો વિસ્ફોટ
કલોલ તાલુકાના છત્રાલ GIDC ફેઝ-4 વિસ્તારમાં સંચાલિત ‘કોવીકા ડાયસ એન્ડ ઇન્ટરમિડીયેટ’ નામની કેમિકલ ફેક્ટરીમાં સામાન્ય દિવસની જેમ ઉત્પાદન કામગીરી ચાલી રહી હતી. પ્લાન્ટમાં આશરે 70 થી 80 ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલા અત્યંત ઊંચા તાપમાને પ્રવાહી રાસાયણિક પ્રક્રિયા ચાલુ હતી. તે સમયે કેટલાક શ્રમિકો પ્લાન્ટની પાઇપલાઇન સંબંધિત ફિટિંગ અને સમારકામની કામગીરી સંભાળી રહ્યા હતા. અચાનક આંતરિક લાઇન પર પ્રેશરનું પ્રમાણ અનિયંત્રિત સ્તરે વધી જતાં જોરદાર અવાજ સાથે ગરમ કેમિકલ વહન કરતી પાઇપ ફાટી નીકળી હતી.
ઉકળતા રસાયણની ઝપેટમાં આવતા સ્થળ પર જ જિંદગી હોમાઈ
પાઇપલાઇન ફાટવાની ક્ષણે જ 70 થી 80 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન ધરાવતું ઉકળતું રાસાયણિક પ્રવાહી ત્યાં હાજર કામદારો પર ધસમસતું ફરી વળ્યું હતું. અસહ્ય દાઝી જવાને કારણે શ્રમિકોને બચવાની કોઈ તક મળી નહોતી અને ગણતરીની મિનિટોમાં જ 4 કામદારોએ ઘટનાસ્થળે જ દમ તોડી દીધો હતો. ઘટનાની ભયાનકતા એટલી તીવ્ર હતી કે આસપાસ કામ કરતા અન્ય કર્મચારીઓમાં પણ નાસભાગ અને ભારે ફફડાટ ફેલાઈ ગયો હતો.
દુર્ઘટનામાં જીવ ગુમાવનાર કમનસીબ શ્રમિકોની યાદી
દુર્ઘટનામાં ભોગ બનેલા તમામ મૃતકો ફેક્ટરીમાં રોજગારી મેળવી પોતાના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતા હતા. આ બનાવમાં જીવ ગુમાવનાર કામદારોની વિગતો નીચે મુજબ છે:
| ક્રમ | મૃતક કામદારનું નામ |
| 1 | વિનોદકુમાર સિંહ |
| 2 | લક્ષ્મણ મીણા |
| 3 | સિકંદર દેહરી |
| 4 | તેડા દેહરી |
ઇમરજન્સી ટીમો દ્વારા રાહત કામગીરી અને મૃતદેહોનું પોસ્ટમોર્ટમ
બનાવની જાણ થતાં જ છત્રાલ અને કલોલ પંથકની સ્થાનિક પોલીસ, ફાયર બ્રિગેડની ટુકડી તેમજ 108 ઇમરજન્સી એમ્બ્યુલન્સનો કાફલો તાબડતોબ ફેક્ટરી પરિસરમાં દોડી આવ્યો હતો. ફાયર ફાઇટરો અને બચાવ ટીમે સ્થળ પર પહોંચી તાત્કાલિક સ્થિતિ પર કાબૂ મેળવ્યો હતો. પોલીસે પંચનામા સહિતની પ્રાથમિક કાયદેસરની વિધિ પૂર્ણ કરી તમામ 4 મૃતદેહોને પોસ્ટમોર્ટમ અર્થે સરકારી હોસ્પિટલ ખાતે ખસેડવાની તજવીજ હાથ ધરી હતી.
ફેક્ટરી મેનેજમેન્ટની સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે ગંભીર સવાલો
કેમિકલ એકમોમાં ઉચ્ચ તાપમાન અને દબાણવાળી લાઈનોનું સંચાલન કરતી વખતે સુરક્ષા પ્રોટોકોલ અને પર્સનલ પ્રોટેક્ટિવ ઇક્વિપમેન્ટ્સ (PPE)નું પાલન અનિવાર્ય હોય છે. આ બનાવ બાદ એકમમાં કામદારોની સુરક્ષા માટે પૂરતા સાધનો ઉપલબ્ધ હતા કે કેમ, પ્રેશર ગેજ અને સેફ્ટી વાલ્વની નિયમિત ચકાસણી થતી હતી કે નહીં તેમજ સંચાલકો તરફથી સુરક્ષા માપદંડોમાં કોઈ ક્ષતિ રહી ગઈ હતી કે નહીં — તે તમામ પાસાઓ પર પોલીસ પ્રશાસન દ્વારા ઊંડાણપૂર્વક તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.
છત્રાલ ઔદ્યોગિક વસાહતમાં બનેલી આ કરુણાંતિકાએ ઔદ્યોગિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાની પોલ પુનઃ છતી કરી છે. 4 શ્રમિકોએ ક્ષણિક બેદરકારી કે ટેકનિકલ ખામીના કારણે પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે, જેનાથી ચાર પરિવારો નિરાધાર બન્યા છે. હવે સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર અને પોલીસ દ્વારા આ કેસમાં જવાબદારો સામે કડક કાનૂની પગલાં લેવામાં આવે તેમજ અન્ય એકમોમાં પણ ઔદ્યોગિક સેફ્ટી ઓડિટ કડકાઈથી અમલી બને તે અત્યંત અનિવાર્ય બન્યું છે.
