હિન્દુ ધર્મ છોડી ઇસ્લામ અંગીકાર કરનાર વ્યક્તિ OBC અનામતનો દાવો ન કરી શકે: સુપ્રીમ

દેશમાં સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાતપણાના આધારે મળતા અનામતના અધિકાર તેમજ ધર્માંતરણ વચ્ચેના સંબંધને લઈને સર્વોચ્ચ અદાલતે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ કાનૂની ચુકાદો આપ્યો છે. હિન્દુ સામાજિક વ્યવસ્થા હેઠળ આવતા પછાત વર્ગો કે અનુસૂચિત જાતિના લોકો અન્ય ધર્મ અપનાવ્યા પછી પણ અનામતનો લાભ મેળવી શકે કે નહીં, તે અંગે લાંબા સમયથી કાનૂની વિવાદ ચાલી રહ્યો હતો. આ મામલે સ્પષ્ટ વલણ અપનાવતા સુપ્રીમ કોર્ટે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ફેંસલાને માન્ય રાખ્યો છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એક ધર્મની સામાજિક વ્યવસ્થાનું જાતિગત પછાતપણું ધર્મ બદલ્યા પછી આપોઆપ બીજા ધર્મમાં સ્થાનાંતરિત થઈ શકતું નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટની વિશેષ પીઠનો ઐતિહાસિક આદેશ

સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ પી. કે. મિશ્રા અને જસ્ટિસ શ્રી ચંદ્રશેખરની વિશેષ ખંડપીઠ સમક્ષ આ મામલાની સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચુકાદો આપ્યો કે હિન્દુ સામાજિક વ્યવસ્થા હેઠળ અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) કે અનુસૂચિત જાતિ (SC) તરીકે અનામતનો અધિકાર ધરાવતી વ્યક્તિ જો હિન્દુ ધર્મનો ત્યાગ કરીને ઇસ્લામ કે અન્ય કોઈ ધર્મ સ્વીકારે, તો તે ધર્માંતરણ બાદ OBC અનામતના ક્વોટા પર પોતાનો દાવો કરી શકે નહીં. આ બંધારણીય સિદ્ધાંતને આધારે ખંડપીઠે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના પૂર્વ ચુકાદાને સંપૂર્ણપણે બહાલ રાખ્યો છે.

‘સામાજિક પછાતપણું અન્ય ધર્મમાં ટ્રાન્સફર ન થઈ શકે’: કોર્ટનું તારણ

પોતાના મહત્વપૂર્ણ અવલોકનમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે ટાંક્યું હતું કે હિન્દુ સામાજિક ઢાંચામાં જાતિગત વ્યવસ્થા અને તેને લગતું પછાતપણું એક ચોક્કસ પરંપરાગત પ્રણાલીનો ભાગ છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની મરજીથી ધર્માંતરણ કરે છે, ત્યારે હિન્દુ વ્યવસ્થાનું પછાતપણું આપોઆપ બિન-હિન્દુ વ્યવસ્થામાં પહોંચી જતું નથી. ધર્મ પરિવર્તન પછી હિન્દુ સામાજિક વ્યવસ્થાનું પછાતપણું અન્ય ધર્મમાં સ્થાનાંતરિત (Transfer) થઈ શકતું ન હોવાથી, માત્ર ભૂતકાળની ઓળખના આધારે નવા ધર્મમાં અનામતનો હક ચાલુ રાખી શકાય નહીં.

તમિલનાડુ સરકારનો જીઓ અને 7 મુસ્લિમ સમુદાયોનો વિવાદ

આ સમગ્ર વિવાદ તમિલનાડુ સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા એક વિવાદાસ્પદ સરકારી આદેશ (Government Order) સાથે સંકળાયેલો હતો:

તમિલનાડુ સરકારની દલીલો કેમ ન ટકી?

સુનાવણી દરમિયાન તમિલનાડુ સરકાર તરફથી એવી દલીલ પેશ કરવામાં આવી હતી કે કોઈ વ્યક્તિ ધર્મ બદલે તો પણ તેની વાસ્તવિક સામાજિક અને આર્થિક-શૈક્ષણિક સ્થિતિ રાતોરાત બદલાતી નથી. તેથી પછાતપણાને ધ્યાને રાખીને ધર્માંતરિત લોકોને પણ અનામતનો લાભ મળવો યોગ્ય છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ તર્કને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દેતાં સ્પષ્ટતા કરી કે ફક્ત અગાઉ પછાત વર્ગ કે દલિત સમુદાયમાં હોવાના ભૂતકાળના આધારે ધર્મ બદલ્યા પછી પણ તે જ વિશેષાધિકારો આગળ ચાલુ રાખી શકાય નહીં.

સર્વોચ્ચ અદાલતનો આ ચુકાદો દેશભરમાં ધર્માંતરણ અને અનામતના સમીકરણો પર દૂરગામી અસર કરનારો સાબિત થશે. હિન્દુ સામાજિક વ્યવસ્થાના જાતિ આધારિત પછાતપણાને અન્ય ધર્મોમાં લાગુ ન કરવાનો આ ફેંસલો સ્પષ્ટ કરે છે કે ધર્મ બદલવાની સાથે જ સંબંધિત સામાજિક વર્ગના બંધારણીય ક્વોટાના લાભો પણ સમાપ્ત થઈ જાય છે. તમિલનાડુ સરકારના આદેશને રદ ઠેરવતા આ આદેશથી હવે ભવિષ્યમાં ધર્મ પરિવર્તન બાદ અનામતના દાવાઓ પર કાનૂની પૂર્ણવિરામ મુકાઈ ગયું છે.