ભારતના અમીરો સામે ખુલાસો: સમૃદ્ધ દેશોના સૌથી ગરીબ 10% લોકો ભારતના 10% અમીરો કરતાં પણ વધુ પૈસાદાર
સામાન્ય રીતે એવી લોકપ્રિય માન્યતા પ્રવર્તે છે કે ભારતના ટોચના 10% ધનિક વર્ગ પાસે આર્થિક સમૃદ્ધિ, વિપુલ સંસાધનો અને વૈભવી જીવનશૈલી છે. જોકે, વૈશ્વિક સ્તરના અર્થતંત્રો અને આવકના માપદંડો સાથે જ્યારે આ વર્ગની તુલના કરવામાં આવે છે, ત્યારે એક કડવી અને ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા સામે આવે છે. વિશ્વ બેંકના ‘પૉવર્ટી એન્ડ ઇનઇક્વાલિટી પ્લેટફોર્મ’ના તાજા ડેટા દર્શાવે છે કે વિશ્વના અગ્રણી ધનિક રાષ્ટ્રોના સૌથી તળિયાના 10% ગરીબ નાગરિકોની દૈનિક આવક કે ઉપભોગ સ્તર, ભારતના ટોચના 10% ધનિક વર્ગ કરતાં પણ વધારે છે. આ માત્ર આંકડાકીય વિરોધાભાસ નથી, પરંતુ દેશની ઉત્પાદકતા, વેતન માળખું અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં આપણી ખરી સ્થિતિને પ્રતિબિંબિત કરતો ચિંતાજનક અરીસો છે.
સૌથી ગરીબ 10% વસ્તીની વૈશ્વિક સરખામણી
વિશ્વ બેંકના રિપોર્ટ અનુસાર, વિભિન્ન દેશોમાં સમાજના સૌથી નીચલા સ્તરે રહેલા 10% લોકોની દૈનિક આવક અથવા વપરાશ ક્ષમતામાં આભ-જમીનનો તફાવત જોવા મળે છે. પશ્ચિમી દેશોમાં ગરીબી રેખાની નજીક જીવતા નાગરિકો પણ ભારતના નબળા વર્ગ કરતાં અનેક ગણી વધુ ખરીદશક્તિ ધરાવે છે:
| દેશ / પ્રદેશ | સૌથી ગરીબ 10% લોકોની દૈનિક આવક/વપરાશ |
| ભારત | આશરે $3 પ્રતિ વ્યક્તિ |
| યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) | $25 પ્રતિ વ્યક્તિ |
| જર્મની | $28 પ્રતિ વ્યક્તિ |
| ઑસ્ટ્રેલિયા | $28 પ્રતિ વ્યક્તિ |
| કેનેડા | $31 પ્રતિ વ્યક્તિ |
ભારતના ટોચના 10% ધનિકો સામે પશ્ચિમી દેશોના નાગરિકો
વિશ્વ બેંકના સર્વેક્ષણનો સૌથી ચર્ચાસ્પદ પાસું એ છે કે ભારતમાં જેને આર્થિક રીતે ‘અતિ ધનિક’ માનવામાં આવે છે, તેમની દૈનિક સરેરાશ પશ્ચિમના વિકસિત દેશોના ગરીબો સામે પણ પાંગળી સાબિત થાય છે:
ભારતના 10% ધનિકો: ભારતમાં ટોચના 10% વર્ગની દૈનિક આવક કે વપરાશ મર્યાદા પ્રતિ વ્યક્તિ માત્ર $10 જેટલી છે.
ધનિક દેશોના ગરીબો: તેની સામે અમેરિકા ($25), જર્મની-ઑસ્ટ્રેલિયા ($28) અને કેનેડા ($31) ના સૌથી ગરીબ 10% લોકો દરરોજ આના કરતાં લગભગ ત્રણ ગણી વધુ રકમ ખર્ચે છે કે કમાય છે.
વિકસિત દેશોના ટોચના 10% અમીરો: વિકસિત દેશોના ધનિક વર્ગની દૈનિક આવક ભારતની કલ્પના બહારના સ્તરે છે, જેમાં અમેરિકામાં $173 પ્રતિ દિવસ, કેનેડા અને ઑસ્ટ્રેલિયામાં $129 પ્રતિ દિવસ, જ્યારે જર્મનીમાં $128 પ્રતિ દિવસ નોંધાઈ છે.
ભારતીય આર્થિક સર્વેક્ષણ અને આવકનું વાસ્તવિક માળખું
ભારતના આર્થિક સર્વેક્ષણ (Economic Survey of India) ના સંદર્ભ મુજબ, જો દેશમાં કોઈપણ વ્યક્તિ દર મહિને ₹80,000 કે તેથી વધુ કમાણી કરતી હોય, તો તે આપોઆપ ભારતના ટોચના 10% કમાનારા લોકોની યાદીમાં સામેલ થઈ જાય છે. આમ છતાં, આ ટોચના પરિવારોની ખરીદશક્તિ કે દૈનિક વપરાશનું ધોરણ વૈશ્વિક સ્તરે હજુ પણ પશ્ચિમી દેશોના મધ્યમ કે નીચલા વર્ગની સમકક્ષ પણ પહોંચી શકતું નથી.
વિશ્વ બેંકનો આ અહેવાલ એ બાબતની સ્પષ્ટ સાબિતી આપે છે કે ભારતમાં આર્થિક અસમાનતા અને ઓછી ઉત્પાદકતા દેશના વિકાસ સામેનો મોટો અવરોધ છે. ઘરેલુ માપદંડો પ્રમાણે જેને ઊંચી આવક ગણવામાં આવે છે, તે વૈશ્વિક ધોરણો સામે અત્યંત મર્યાદિત પુરવાર થાય છે. દેશમાં માત્ર થોડા વર્ગની સમૃદ્ધિ પૂરતી નથી, પરંતુ સરેરાશ વેતન દરો, કાર્યક્ષમતા અને નાગરિકોની વાસ્તવિક ખરીદશક્તિમાં ધરખમ સુધારો કરવો એ આગામી દાયકામાં ભારતની આર્થિક નીતિઓ સામેનો સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.
