સાસણ ગીરમાં ચોમાસા બાદ જળસ્રોતો સૂકાયા: વન્યજીવોના અસ્તિત્વ સામે ગંભીર જોખમ અને માનવ-પ્રાણી સંઘર્ષની દહેશત

એશિયાટિક સિંહોના એકમાત્ર નિવાસસ્થાન ગણાતા વિશ્વવિખ્યાત સાસણ ગીરના હરિયાળા જંગલોમાં આ વખતે કુદરતે જાણે મોં ફેરવી લીધું હોય તેવો ચિંતાજનક માહોલ સર્જાયો છે. સામાન્ય રીતે ચોમાસાની ઋતુ વિદાય લે ત્યારે ગીરની ધરા નદીઓ, નાળાઓ અને ખળખળ વહેતા ઝરણાંઓથી છલકાતી હોય છે. જોકે, ચાલુ વર્ષે ‘અલનીનો’ની પ્રતિકૂળ અસરોને કારણે વરસાદની ઘટ સર્જાતા ચોમાસું પૂર્ણ થતાં જ જંગલમાં ઉનાળા જેવી આકરી પરિસ્થિતિનું નિર્માણ થયું છે. જંગલ સફારીની નવી મોસમ શરૂ થઈ છે ત્યારે પ્રાકૃતિક વૈભવ માણવા આવતા પ્રવાસીઓ અને વન્યજીવ પ્રેમીઓ પણ જંગલની આવી વિષમ સ્થિતિ જોઈ ચિંતિત બન્યા છે.

કુદરતી જળસ્રોતો સૂકાભઠ્ઠ: નદી-નાળામાં માત્ર ધૂળ અને પથ્થરો

જંગલમાં સામાન્ય રીતે એકાદ-બે વરસાદી સ્પેલ સિવાય સારો વરસાદ ન પડતાં એક પણ નદી કે વહેણમાં પાણીનું વહેણ રહ્યું નથી. ‘જંગલ ક્યારેય વાંજણું ન રહે’ તેવી લોકવાયકા પણ આ વર્ષે અતિ અલ્પ વરસાદ સામે ખોટી સાબિત થઈ હોય તેમ લાગે છે. મોટાભાગના કુદરતી જળાશયો અને ઝરણાં સૂકાઈ જવાથી હવે માત્ર નહિવત્ કાદવ-કીચડવાળા ખાબોચિયા જ બચ્યા છે, જેના કારણે માર્ગો પર વહેતા પાણીને બદલે માત્ર ધૂળ અને પથ્થરો જ નજરે પડે છે.

રોગચાળાની ભીતિ અને વન્યપ્રાણીઓના સ્વાસ્થ્ય સામે જોખમ

આગામી 1 થી 2 મહિનામાં પીવાના પાણીની સમસ્યા વધુ ઘેરી બનવાની પ્રબળ આશંકા છે. જ્યારે કુદરતી પ્રવાહો બંધ થઈ જાય ત્યારે બચેલા ગંદા ખાબોચિયાનું દૂષિત પાણી પીવા માટે વન્યજીવો મજબૂર બને છે. આ પ્રકારનું અસ્વચ્છ પાણી પીવાથી સિંહ, દીપડા અને અન્ય શાકાહારી પ્રાણીઓમાં ચેપી રોગચાળો ફેલાવવાનું તથા તેમના સ્વાસ્થ્યને ગંભીર નુકસાન પહોંચવાનું મોટું જોખમ ઊભું થયું છે.

ઉનાળા પહેલાં જ દિવાળી ટાણે કૃત્રિમ પોઈન્ટ્સ ભરવાની નોબત

પરંપરાગત રીતે વન વિભાગ દ્વારા ઉનાળાની શરૂઆતમાં કૃત્રિમ અવાડા અને તળાવડીઓ ભરવામાં આવતી હોય છે, પરંતુ આ વખતે ચોમાસું પૂરું થતાં જ એટલે કે દિવાળીના તહેવારો આસપાસ જ આ વ્યવસ્થા શરૂ કરવાની ફરજ પડી છે. હાલ વન વિભાગે યુદ્ધના ધોરણે એક્શન પ્લાન ઘડીને સોલાર બોરવેલ તેમજ ટેન્કરો મારફતે જંગલના અંદરના ભાગોમાં આવેલા તમામ કૃત્રિમ પોઇન્ટ્સ સતત ભરેલા રાખવા પડે તેવી નોબત આવી છે.

આ પણ વાંચો: શાંતિ નોબેલ ન મળતાં અમેરિકા લાલઘૂમ: ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઈન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ પર લાદ્યા આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો

સંભવિત માનવ-પ્રાણી સંઘર્ષ અને વહીવટી તકેદારી

જંગલ વિસ્તારમાં પાણી ન મળતાં એશિયાટિક સિંહ, દીપડા, ચિત્તલ અને સાબર જેવા પ્રાણીઓ પોતાની તરસ છીપાવવા માટે જંગલની સરહદ વટાવીને આસપાસના રેવન્યુ વિસ્તારો અને ગ્રામીણ વસાહતો તરફ વળી શકે છે. તૃણાહારી અને હિંસક પ્રાણીઓ ગામડાં તરફ આવવાથી માનવીઓ અને પ્રાણીઓ વચ્ચે સંઘર્ષ વધવાની તેમજ માર્ગ અકસ્માતોની ઘટનાઓ બનવાની પૂરી શક્યતા રહેલી છે.

જળસંકટ: વર્તમાન સ્થિતિ અને જરૂરી પગલાંનું વિશ્લેષણ

સાસણ ગીરમાં સર્જાયેલું આ જળસંકટ માત્ર કુદરતી આપત્તિ નથી, પરંતુ દુર્લભ એશિયાટિક સિંહો અને સમગ્ર વન્યજીવ સૃષ્ટિના અસ્તિત્વ સામેનો ગંભીર પડકાર છે. આ કટોકટીના સમયે જંગલના છેવાડાના વિસ્તારો સુધી પાણી પહોંચાડવા માટે સોલાર પંપોનો પૂર્ણ ક્ષમતાથી ઉપયોગ, ટેન્કરો દ્વારા અવાડા ભરવાની અવિરત કામગીરી અને અશક્ત વન્યજીવોની સારવાર માટે ખાસ રેસ્ક્યુ ટીમોની તહેનાતી અત્યંત અનિવાર્ય બની ગઈ છે, જેથી વન્યસંપદા સુરક્ષિત રહે અને માનવ-પ્રાણી ઘર્ષણ અટકાવી શકાય.