શાંતિ નોબેલ ન મળતાં અમેરિકા લાલઘૂમ: ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઈન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ પર લાદ્યા આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો

વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુત્સદ્દીગીરીના મંચ પર અચાનક મોટો ભૂકંપ આવ્યો છે. શાંતિ અને ન્યાયના નામે ચાલતી વૈશ્વિક સંસ્થાઓ અને અમેરિકી સત્તા વચ્ચેનો ટકરાવ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. એક તરફ શાંતિ માટેના સર્વોચ્ચ નોબેલ સન્માનની જાહેરાત થઈ, તો બીજી તરફ તે ગણતરીની ક્ષણોમાં જ વિશ્વની સર્વોચ્ચ ગુનાહિત અદાલત પર કડક નિયંત્રણો લાદીને અમેરિકાએ આખી દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. વૈશ્વિક અદાલતના વલણ સામે નારાજગી અને સન્માનની રેસમાં પાછળ રહી જવાની કડવાશ હવે સીધા પ્રતિબંધોના સ્વરૂપમાં સામે આવી છે.

ભારતીય મૂળના ન્યાયાધીશને શાંતિ નોબેલ મળતાં જ વિવાદ વકર્યો

ઈન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ (ICC) સાથે જોડાયેલા ભારતીય મૂળના પૂર્વ ન્યાયાધીશ નવનીતમ નાવી પિલ્લઈને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર આપવાની જાહેરાત થતાં જ વોશિંગ્ટનમાં રાજકીય ગરમાવો વધી ગયો હતો. લાંબા સમયથી વિશ્વના 8 જેટલા યુદ્ધો અટકાવવાનો દાવો કરીને પોતાના માટે શાંતિ નોબેલની દાવેદારી કરી રહેલા અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ નિર્ણયથી ભારે નારાજ થયા હોવાનું માનવામાં આવે છે. નોબેલ કમિટીના આ ફેંસલાની ગણતરીની મિનિટો બાદ જ ટ્રમ્પ પ્રશાસને સીધો ICC પર હુમલો બોલી કડક કાર્યવાહીનો આદેશ જારી કરી દીધો હતો.

અમેરિકાના આકરા પ્રતિબંધો: નાણાકીય વ્યવહાર ઠપ અને સંપત્તિ જપ્ત

અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોએ સત્તાવાર વિડીયો સંદેશ દ્વારા જણાવ્યું કે અમેરિકા અને તેના નાગરિકો આ કહેવાતી નકલી અદાલતના અધિકારક્ષેત્રમાં આવતા નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન ICCના તમામ આર્થિક વ્યવહારો તત્કાલ અસરથી અટકાવી રહ્યું છે અને તેની તમામ અસ્કયામતો જપ્ત કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત અમેરિકી વ્યાપારિક કંપનીઓને પણ ICC સાથેના તમામ સંબંધો અને કારોબાર સમેટી લેવા માટે 6 મહિનાની આખરી મુદત આપવામાં આવી છે. આ પગલામાં ડેમોક્રેટિક અને રિપબ્લિકન બંને પક્ષો એકસમાન મત ધરાવતા હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે.

પૂર્વગ્રહનો આરોપ અને નેતન્યાહૂ-પુતિન વિરુદ્ધ વોરંટનો સંદર્ભ

અમેરિકાનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત અમેરિકા અને તેના મિત્ર દેશ ઇઝરાયલના નાગરિકો સામે પૂર્વગ્રહ રાખીને યુદ્ધ અપરાધોના કેસ ચલાવી રહી છે. અગાઉ આ જ અદાલતે ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ તેમજ રશિયાના પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિન વિરુદ્ધ આંતરરાષ્ટ્રીય ધરપકડ વોરંટ જારી કરેલા છે, જેને પગલે પશ્ચિમી દેશો અને આ અદાલત વચ્ચે લાંબા સમયથી તણાવ ચાલી રહ્યો હતો.

મહત્વના ઘટનાક્રમની સરખામણી

ICCનો વળતો પ્રહાર: ‘દબાણ સામે ઝૂક્યા વિના ન્યાય પ્રક્રિયા ચાલુ રહેશે’

અમેરિકાના આકરા પગલાં સામે નમતું જોખવાનો ICCએ સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે. અદાલતના ડેપ્યુટી પ્રોસિક્યુટર નઝહત શમીમ ખાને આ નિર્ણયની આકરી ટીકા કરતા જણાવ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય વ્યવસ્થાને દબાવવાનો કે નીચી દેખાડવાનો આ એક સીધો પ્રયાસ છે. જોકે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આવા પ્રતિબંધો છતાં અદાલતની તપાસ અને કેસો ચલાવવાની પ્રક્રિયા અટકશે નહીં. ટ્રિબ્યુનલ પોતાની સ્વતંત્રતા જાળવી રાખીને તમામ પરિસ્થિતિમાં ન્યાયિક કાર્યવાહી આગળ ધપાવશે.

શાહબાઝ શરીફની મુત્સદ્દીગીરી ઊંધી પડી

આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફ માટે પણ ભારે ક્ષોભજનક સ્થિતિ સર્જાઈ છે. નોબેલ પુરસ્કારની જાહેરાત પહેલાં જ શાહબાઝ શરીફે ટ્રમ્પને ખુશ કરવા માટે નોબેલ સમિતિ સમક્ષ સત્તાવાર રીતે તેમના નામની ભલામણ મોકલી આપી હતી. જોકે સમિતિએ આ ભલામણ ફગાવી દઈ ભારતીય મૂળના ન્યાયાધીશની પસંદગી કરતાં, પાકિસ્તાનમાં જ શરીફ સરકારની ભારે મજાક ઊડી રહી છે અને તેમની આ મુત્સદ્દીગીરીને મોટી ફજેતી તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

અમેરિકા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત ન્યાયાલય વચ્ચેનો આ વિવાદ માત્ર એક પુરસ્કાર કે આર્થિક પ્રતિબંધો પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ન્યાયિક વ્યવસ્થાની સ્વાયત્તતા સામેનો મોટો પડકાર બની ગયો છે. એક સુપરપાવર દેશ દ્વારા વૈશ્વિક અદાલતની સંપત્તિ જપ્ત કરવાના આદેશો અને સામે પક્ષે અદાલતની ઝૂકવા સામેની મક્કમતા દર્શાવે છે કે આવનારા દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર કાનૂની અને રાજદ્વારી ટકરાવ વધુ ઉગ્ર બનશે.