હવે મનફાવે તેમ ડિપોઝિટ નહીં વસૂલાય: મકાન માલિક-ભાડૂઆત માટે નવો ભાડા કાયદો સર્વાનુમતે પસાર

ઘર કે દુકાન ભાડે આપતી વખતે મકાન માલિક અને ભાડૂઆત વચ્ચેના સંબંધોમાં પારદર્શિતા અને ન્યાયિક સુરક્ષા જળવાઈ રહે તે સમયની સૌથી મોટી માંગ રહી છે. દાયકાઓ જૂના કાયદાઓની કાનૂની ગૂંચવણોને કારણે ઘણીવાર બંને પક્ષો મુશ્કેલીમાં મુકાતા હતા. આ જ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે ગુજરાત સરકારે એક ઐતિહાસિક પગલું ભરીને રાજ્યમાં મકાન માલિકો અને ભાડૂઆતોના હિતોનું રક્ષણ કરતું નવું અને આધુનિક વિધેયક વિધાનસભામાં પસાર કર્યું છે, જે આગામી સમયમાં રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રના સમગ્ર ચિત્રને બદલી નાખશે.

૧૩૫ વર્ષ/દાયકાઓ જૂના કાયદાને અલવિદા અને નવા વિધેયકનો અમલ

ગુજરાત વિધાનસભામાં ‘ગુજરાત ભાડા વિધેયક-2026’ સર્વાનુમતે પસાર કરવામાં આવ્યું છે. શહેરી વિકાસ મંત્રી કનુભાઈ દેસાઈ દ્વારા ગૃહમાં રજૂ કરાયેલું આ મહત્વપૂર્ણ બિલ રાજ્યમાં અત્યાર સુધી અમલી એવા જૂના ‘મુંબઈ ભાડા અને નિવાસ ગૃહદર નિયંત્રણ અધિનિયમ, 1947’નું સ્થાન લેશે. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આધુનિક જરૂરિયાતો અને પારદર્શિતાને ધ્યાનમાં રાખીને આ નવો કાયદો તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જેને વિધાનસભામાં કોઈ પણ વિરોધ વિના મંજૂરી મળી છે.

લેખિત કરાર અને યુનિક આઈડીની અનિવાર્યતા

નવા કાયદા મુજબ હવેથી કોઈપણ રહેણાંક કે વાણિજ્યિક મિલકત લેખિત ભાડા કરાર વિના ભાડે આપી શકાશે નહીં. ભાડા સત્તાધિકારી દ્વારા આગામી ૩ મહિનામાં એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવામાં આવશે, જેના માધ્યમથી દરેક કરારને એક યુનિક આઈડી નંબર ફાળવવામાં આવશે અને તેને વેબસાઈટ પર ફરજિયાત અપલોડ કરવાનો રહેશે.

આ પણ વાંચો: પીએમ મોદીએ પુતિનને ભેટમાં આપ્યું ‘તમિલ વેદ’ તિરુક્કુરલ!: પુસ્તકનો રશિયા સાથે સીધો સંબંધ

સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ અને નાણાકીય નિયમો પર કાબૂ

અગાઉ મકાન માલિકો દ્વારા મનફાવે તેટલી ડિપોઝિટ વસૂલવામાં આવતી હતી, પરંતુ નવા કાયદા હેઠળ હવે એડવાન્સ સિક્યોરિટી ડિપોઝિટની રકમ વધુમાં વધુ ૩ મહિનાના ભાડા જેટલી જ રાખી શકાશે. એટલું જ નહીં, મિલકત ખાલી કરતી વખતે તમામ હિસાબ પૂર્ણ કરીને આ ડિપોઝિટ ૧ મહિનાની અંદર ભાડૂઆતને પરત કરવાની રહેશે.

ત્રિ-સ્તરીય ન્યાયિક વ્યવસ્થા અને ઝડપી નિવારણ

ભાડા સંબંધિત વિવાદોના ઝડપી અને સરળ નિવારણ માટે કાયદામાં ત્રિ-સ્તરીય ન્યાયિક માળખું ઊભી કરવાની જોગવાઈ છે, જેમાં રેન્ટ ઓથોરિટી, રેન્ટ કોર્ટ અને રેન્ટ ટ્રિબ્યુનલનો સમાવેશ થાય છે. આનાથી કોર્ટના લાંબા ચાલતા કેસોથી છુટકારો મળશે.

મિલકત ખાલી કરાવવાના નિયમો અને આવશ્યક સેવાઓનું રક્ષણ

જો ભાડૂઆત સતત ભાડું ન ચૂકવે, મિલકતને નુકસાન પહોંચાડે કે મંજૂરી વગર પેટા-ભાડે આપે, તો મકાન માલિક રેન્ટ કોર્ટ મારફતે મિલકત ખાલી કરાવી શકશે. સાથે જ મકાન માલિક ભાડૂઆતની વીજળી, પાણી કે ગેસ કનેક્શન જેવી આવશ્યક સેવાઓ રોકી શકશે નહીં. ઉપરાંત, પૂર કે ભૂકંપ જેવી કુદરતી આપત્તિમાં મિલકત રહેવા યોગ્ય ન રહે તો ભાડૂઆતને ભાડામાંથી મુક્તિ અથવા કરાર લંબાવવાની તક મળશે.

પ્રોપર્ટી મેનેજર અને કાયદામાંથી મુક્તિની જોગવાઈઓ

મકાન માલિક પોતાની સુવિધા માટે કાયદાકીય માળખા હેઠળ ‘પ્રોપર્ટી મેનેજર’ની નિમણૂક કરી શકશે. બીજી તરફ, સરકારી પરિસરો, સર્વિસ ક્વાર્ટર, ધાર્મિક-સખાવતી સંસ્થાઓ, વક્ફ બોર્ડ અને પબ્લિક ટ્રસ્ટની માલિકીની મિલકતોને આ કાયદામાંથી મુક્તિ અપાઈ છે, જોકે બંને પક્ષોની પરસ્પર સંમતિથી તેઓ આ કાયદા હેઠળ જોડાઈ શકશે.

ગુજરાત સરકારનું આ નવું ભાડા વિધેયક મકાન માલિકો અને ભાડૂઆતો બંને માટે સુરક્ષા અને પારદર્શિતાનું કવચ પૂરું પાડે છે. ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને સ્પષ્ટ નિયમોના કારણે મિલકત સંબંધી વિવાદો ઘટશે અને ‘Ease of Doing Business’ની સાથે રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રમાં શિસ્ત અને વિશ્વાસનું એક નવું વાતાવરણ ઊભું થશે.