કૂટનીતિક રસાકસી વચ્ચે ભારત માટે અગ્નિપરીક્ષા: શું બ્રિક્સ મંચ પર તૂટશે વૈશ્વિક સમીકરણો?
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને કૂટનીતિની દ્રષ્ટિએ આગામી ‘બ્રિક્સ શિખર સંમેલન 2026’ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થવા જઈ રહ્યું છે. ભારતની અધ્યક્ષતામાં યોજાઈ રહેલા આ સંમેલનમાં તમામ સભ્ય દેશો વચ્ચે સર્વસંમતિ સાધવી એ ભારત માટે એક મોટો કૂટનીતિક પડકાર બની ગયો છે, કારણ કે વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર અલગ-અલગ દેશોના હિતો વિરોધી દિશામાં છે.
પશ્ચિમ એશિયાનો સંઘર્ષ અને સંયુક્ત નિવેદન સામે કૂટનીતિક પડકાર
ભારતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંમેલનના અંતે તમામ દેશોની સહમતિથી એક સંયુક્ત નિવેદન જારી કરવાનો છે. જો કે, પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલો તણાવ આ કોશિશમાં મોટો અવરોધ બની શકે છે. ભારતે સ્પષ્ટ નીતિ અપનાવી છે કે તેની અધ્યક્ષતામાં બ્રિક્સ મંચનો ઉપયોગ અમેરિકા કે પશ્ચિમના દેશો વિરુદ્ધ કરવા દેવો નથી. આ જ કારણે સંયુક્ત નિવેદનની ભાષા તૈયાર કરવામાં ભારત અત્યંત સાવધાની રાખી રહ્યું છે.
આ પણ વાંચો: માત્ર 5 મહિનામાં તૂટ્યા બાદશાહના લગ્ન! ઈશા રીખી સાથે લીધા છૂટાછેડા
ઈરાનનું વલણ અને રશિયા-ચીનનું સમીકરણ
આ બેઠકમાં ઈરાન દ્વારા પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષનો મુદ્દો ઉઠાવીને અમેરિકા અને ઇઝરાયલની સૈન્ય કાર્યવાહીની સખત નિંદા કરવાની માંગ કરવામાં આવે તેવી પૂરી શક્યતા છે. ઈરાન આ મામલે અન્ય સભ્ય દેશોનું સમર્થન પણ માંગી શકે છે. ચીન અને રશિયા જેવા પ્રમુખ દેશો ઈરાનની નજીક હોવાથી, તમામ દેશોને એક સમાન ભાષા પર સહમત કરવા ભારત માટે બિલકુલ આસાન નહીં હોય. જો આ મુદ્દે એકમતી નહીં સર્જાય, તો ભારત દ્વારા ‘ચેર સમરી’ જાહેર કરવાનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો રાખવામાં આવ્યો છે
ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો મુદ્દો અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ચેતવણી
પશ્ચિમ એશિયાના વિવાદ ઉપરાંત બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે વેપારમાં સ્થાનિક ચલણનો ઉપયોગ વધારીને ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની ચર્ચા પણ જોરશોરથી ચાલી રહી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અગાઉથી જ બ્રિક્સ દેશોને અમેરિકી ડોલરને નબળો પાડતી કોઈપણ પહેલથી દૂર રહેવાની કડક ચેતવણી આપી છે. જો આ સંમેલનમાં સ્થાનિક ચલણને પ્રોત્સાહન આપવા અંગે કોઈ મોટો નિર્ણય લેવાય છે, તો તે અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
બ્રિક્સ શિખર સંમેલન 2026 એ ભારતની વિદેશ નીતિ અને કૂટનીતિક કુશળતા માટે એક મોટી કસોટી સમાન છે. એક તરફ વૈશ્વિક મહાસત્તાઓ વચ્ચેના મતભેદો છે, તો બીજી તરફ આર્થિક હિતોનું સંતુલન જાળવવાનું છે. ભારત તમામ વિરોધાભાસો વચ્ચે કેવી રીતે સર્વસંમતિ સાધે છે અને દુનિયાને કેવું ચોંકાવનારું પરિણામ આપે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
