નીતિ આયોગનો ચોંકાવનારો રિપોર્ટ: 100માંથી માત્ર 8 સ્નાતકોને જ મળે છે લાયકાત મુજબ નોકરી, બેરોજગારીનો દર ચિંતાજનક સ્તરે
વર્ષોની મહેનત બાદ કોલેજની ડિગ્રી મેળવ્યા પછી પણ જ્યારે યુવાનોને નોકરી માટે ધક્કા ખાવા પડે, ત્યારે તે સમગ્ર દેશ માટે ચિંતાનો વિષય બની જાય છે. આજની શિક્ષણ પ્રણાલી અને ઉદ્યોગજગતની વાસ્તવિક જરૂરિયાતો વચ્ચે એક મોટી ખીણ સર્જાઈ છે, જેને ઉજાગર કરતો નીતિ આયોગનો તાજેતરનો રિપોર્ટ હાલમાં દેશભરમાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.
100માંથી માત્ર 8.25% યુવાનોને જ યોગ્ય નોકરી
નીતિ આયોગના ‘Reimagining Skilling for a Viksit Bharat @ 2047’ રિપોર્ટ અને આર્થિક સર્વેક્ષણ 2024-25 મુજબ, ભારતમાં માત્ર 8.25% સ્નાતકોને જ તેમના શિક્ષણ અને લાયકાત અનુસાર નોકરી મળે છે.
દેશમાં હાલ 4.34 કરોડ વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે.
એકંદર બેરોજગારી દર ભલે 3.2% હોય, પરંતુ સ્નાતક યુવાનોમાં આ દર વધીને 13% થઈ ગયો છે.
સ્નાતક મહિલાઓમાં આ સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક છે, જ્યાં બેરોજગારી દર 20.4% સુધી પહોંચે છે.
સામાન્ય ડિગ્રીઓ પાછળની આંધળી દોટ અને સરકારી નોકરીનો ક્રેઝ
દેશના અન્ડરગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓમાંથી 1.13 કરોડ યુવાનો માત્ર BA કરી રહ્યા છે. જો BA, BSc અને BCom ના આંકડા જોવામાં આવે તો તે 2 કરોડને વટાવી જાય છે. મોટા ભાગના યુવાનો આ કોર્સ માત્ર એટલા માટે કરે છે કારણ કે તે સરકારી નોકરીની પરીક્ષા આપવા માટેની લઘુતમ લાયકાત પૂરી પાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, થોડા સમય પહેલા માત્ર 55,000 સરકારી જગ્યાઓ માટે 1.86 કરોડથી વધુ અરજીઓ આવી હતી, જે આ આંધળી દોટ સ્પષ્ટ કરે છે.
પુસ્તકિયું જ્ઞાન અને ઉદ્યોગની માંગ વચ્ચેનો તફાવત
કોલેજોમાં ભણાવાતા જૂના અભ્યાસક્રમો અને બજારમાં કંપનીઓની વાસ્તવિક જરૂરિયાતો વચ્ચે મોટો તફાવત છે. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન આપે છે, જ્યારે કંપનીઓને પ્રેક્ટિકલ ટ્રેનિંગ અને સોફ્ટ સ્કિલ્સ ધરાવતા ‘કુશળ’ ઉમેદવારો જોઈએ છે. પરિણામે ડિગ્રી હોવા છતાં યુવાનો બેરોજગાર રહે છે.
સમસ્યાના ઉકેલ માટે નીતિ આયોગના સૂચનો
આ કટોકટીમાંથી બહાર નીકળવા માટે નીતિ આયોગ દ્વારા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સુચનો કરવામાં આવ્યા છે:
સામાન્ય ડિગ્રીઓને બદલે ‘BA Hospitality’ કે ‘BCom Analytics’ જેવા રોજગારલક્ષી સ્પેશિયલાઇઝ્ડ કોર્સ શરૂ કરવા.
ઉદ્યોગો સાથે ભાગીદારી (PPP મોડેલ) વધારીને અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવા.
એપ્રેન્ટિસશીપ-સક્ષમ ડિગ્રી કાર્યક્રમો (AEDPs) દ્વારા ભણવાની સાથે પ્રેક્ટિકલ અનુભવ આપવો.
શિક્ષણ પદ્ધતિને વધુ ફ્લેક્સિબલ બનાવવી.
ડિગ્રીઓ ભેગી કરવાની માનસિકતા બદલવાનો સમય હવે આવી ગયો છે. જ્યાં સુધી આપણી શિક્ષણ પ્રણાલી ઉદ્યોગોની માંગ સાથે સુસંગત નહીં બને, ત્યાં સુધી યુવાનોની બેરોજગારીની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ શક્ય નથી. ભારતીય યુવાનોમાં ક્ષમતાની કોઈ જ કમી નથી, જરૂર છે તો માત્ર તેમને યોગ્ય દિશા અને વાસ્તવિક કૌશલ્યો પ્રદાન કરવાની.
