અમેઠીની ફેક્ટરીમાંથી પ્રથમ સંપૂર્ણ ભારતીય AK- 203 રાઈફલનું નિર્માણ થયું!

આપણા દેશનો એક બહુ મોટો અને કડવો વિરોધાભાસ છે. આપણે પહેલી જ ટ્રાયલમાં મંગળ ગ્રહ પર અંતરિક્ષ યાન ઉતારી શકીએ છીએ, આપણે દુનિયાની સૌથી ઘાતક બ્રહ્મોસ મિસાઈલ બનાવી શકીએ છીએ, પણ જ્યારે દેશના સરહદ પર ઉભેલા એક સામાન્ય જવાનના હાથમાં આપવાની બેઝિક એસોલ્ટ રાઇફલ બનાવવાની વાત આવે, ત્યારે આપણે દાયકાઓ સુધી સંઘર્ષ કરવો પડ્યો છે! કારગિલ યુદ્ધથી લઈને કાશ્મીરના આતંકવાદ સુધી આપણી સેનાએ ઈન્સાસ રાઇફલની ખામીઓનો ભારે કિંમત ચૂકવીને સામનો કર્યો છે. પણ હવે આ ઇતિહાસ કાયમ માટે બદલાવા જઈ રહ્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશના અમેઠીમાં આવેલી ફેક્ટરીમાં રશિયા અને ભારતની ભાગીદારીથી બનેલી અત્યાધુનિક એકે-203 રાઇફલનું સફળ ટેસ્ટ ફાયરિંગ થઈ ચૂક્યું છે. આ મેક ઇન ઇન્ડિયા રાઇફલને નામ આપવામાં આવ્યું છે—શેર!

જ્યારે યુદ્ધ થાય છે, ત્યારે એરફોર્સના ફાઈટર પ્લેન કે નેવીની સબમરીનની સાથે સાથે જમીન ઉપરના શસ્ત્રોની પણ જરૂર પડે. ભૂમિ યુદ્ધમાં સૈનિકનો સૌથી મોટો જીવરક્ષક તેનો પોતાનો અંગત સાથી હોય છે—તેની રાઇફલ! જો એ રાઇફલ જ દગો આપી દે, તો અબજો રૂપિયાના સંરક્ષણ બજેટનું શું કામ?

એકે-203 નું મહત્વ સમજવા માટે આપણે ઈન્સાસ રાઇફલનો નિષ્ફળ ઇતિહાસ સમજવો પડે. 1990 ના દાયકામાં ભારતે સ્વદેશી રાઇફલ તરીકે ઈન્સાસ લોન્ચ કરી હતી. પણ કારગિલ યુદ્ધના બર્ફીલા પહાડોમાં આ રાઇફલની પોલ ખુલી ગઈ. સિયાચીનની કાતિલ ઠંડીમાં ઈન્સાસની પ્લાસ્ટિકની મેગેઝીન તૂટી જતી હતી. ક્યારેક ગોળી ફાયર કરતી વખતે બંદૂકમાંથી ગરમ ગ્રીઝ ઉડીને સૈનિકની આંખમાં પડતું હતું!

આપણે એક એવી રાઇફલ બનાવી જે લેબોરેટરીમાં સારી લાગતી હતી, પણ કાદવ, બરફ અને ધૂળમાં તે જામ થઈ જતી હતી. સેનાને એવી રાઇફલ જોઈતી હતી જેને તમે કાદવમાં નાખી દો, પાણીમાં ડૂબાડી દો કે પછી મહિનાઓ સુધી સાફ ન કરો, છતાં જ્યારે ટ્રિગર દબાવો ત્યારે તેમાંથી ગોળી છૂટવી જ જોઈએ. ઈન્સાસના નિષ્ફળ પ્રયોગ પછી સેનાએ વિદેશી રાઇફલ્સ પર નિર્ભર રહેવું પડ્યું. એકે-203 એ એ દાયકાઓ જૂની ભૂલનું આખરી અને સચોટ પ્રાયશ્ચિત છે.

એકે-47 રાઇફલ દુનિયાની સૌથી ખતરનાક અને સફળ રાઇફલ કેમ છે? તેનું એન્જિનિયરિંગ એકદમ વિચિત્ર છે. દુનિયાભરના હથિયાર બનાવનારાઓ બંદૂકના પાર્ટ્સ એકદમ ફિટ અને ચુસ્ત બનાવે છે જેથી નિશાન સચોટ વાગે. પણ રશિયન એન્જિનિયર મિખાઈલ કલાશ્નિકોવે એકે-47 ના પાર્ટ્સ જાણીજોઈને થોડા ઢીલા (લૂઝ ટોલરન્સ) રાખ્યા હતા!

આ ઢીલા પાર્ટ્સના કારણે બંદૂકની અંદર ધૂળ, રેતી કે કાદવ ઘૂસી જાય તો પણ તેના મિકેનિઝમને કોઈ ફરક પડતો નથી અને તે ક્યારેય જામ નથી થતી. એકે-203 એ આ જ લેજન્ડરી એકે-47 નો 21મી સદીનો આધુનિક અવતાર છે. તેમાં એ જ રફ એન્ડ ટફ જૂનો આત્મા છે, પણ તેનું બોડી અત્યાધુનિક છે. આ નવી રાઇફલનું વજન ઓછું છે અને તેમાં પિકાટીની રેલ સિસ્ટમ આપવામાં આવી છે, જેના પર સૈનિકો આસાનીથી નાઈટ વિઝન કેમેરા, ટેલિસ્કોપ કે લેઝર લાઈટ ફિટ કરી શકે છે.

આ પ્રોજેક્ટનું સૌથી રસપ્રદ પાસું ભૂગોળ અને રાજકારણ છે. ઉત્તર પ્રદેશનું અમેઠી દાયકાઓ સુધી માત્ર વીઆઈપી નેતાઓના મતવિસ્તાર તરીકે ઓળખાતું હતું. પણ હવે અમેઠીની કોરવા ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરી દેશનું સૌથી મોટું ડિફેન્સ હબ બની ગઈ છે. ઇન્ડો રશિયા રાઇફલ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ દ્વારા અહીં 6 લાખથી વધુ એકે-203 રાઇફલ્સ બનવાની છે.

સૌથી મોટી આર્થિક સિદ્ધિ એ છે કે આ કોઈ આયાતી બંદુક નહિ હોય. રશિયાએ ભારતને ધીમે ધીમે સંપૂર્ણ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરી છે. શરૂઆતમાં અમુક પાર્ટ્સ રશિયાથી આવતા હતા, પણ હવે અમેઠીમાં બનતો આ ‘શેર’ 100 ટકા મેક ઇન ઇન્ડિયા બનવા તરફ આગળ વધી ચૂક્યો છે. એટલે કે કાચું લોખંડ પણ ભારતનું હશે અને તેમાંથી રાઇફલ બનાવનાર એન્જિનિયર પણ ભારતનો હશે. ડિફેન્સ માર્કેટમાં આને ખરી આત્મનિર્ભરતા કહેવાય.

એકે-203 શેર નું ટેસ્ટ ફાયરિંગ માત્ર એક ફેક્ટરીની સફળતા નથી; તે ભારતીય સેનાના મનોબળનો નવો અધ્યાય છે. સરહદ પર જ્યારે કોઈ જવાન આતંકવાદીઓ કે દુશ્મન દેશની સેના સામે ઉભો હશે, ત્યારે તેને એ ડર નહીં રહે કે મારી બંદૂક એન્ડ ટાઈમ પર જામ થઈ જશે તો શું થશે? ટેકનોલોજી ભલે ગમે તેટલી આગળ વધે, પણ આખરી વિજય તો હાથમાં રહેલી એસોલ્ટ રાઇફલના ભરોસા પર જ લખાય છે. અમેઠીમાંથી નીકળેલી આ ગર્જના ભવિષ્યમાં ભારતને હથિયારોના આયાતકારમાંથી એક મોટો નિકાસકાર દેશ પણ બનાવી શકે છે.