હોર્મુઝ મુદે ભારે ગૂંચવાડો, એક તરફ શાંતિ મંત્રણાઓ બીજી તરફ ટ્રમ્પની ધાક-ધમકી
હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ યથાવત્ છે. એક તરફ બંને દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થીઓ મારફતે સંદેશાવ્યવહાર અને સમાધાનના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ અમેરિકાએ ઈરાન સામે કડક વલણ જાળવી રાખતાં મધ્યપૂર્વ વિસ્તારમાં 20થી વધુ યુદ્ધ જહાજો તૈનાત રાખ્યા છે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (સેન્ટકોમ)એ જણાવ્યું હતું કે ઈરાન સામે લાગુ કરાયેલા નૌકાબંધીના અમલ દરમિયાન અત્યાર સુધી 55 વ્યાપારી જહાજોને માર્ગ બદલવા માટે મજબૂર કરવામાં આવ્યા છે, બે જહાજોને અક્ષમ બનાવાયા છે અને બે જહાજોમાં અંદર સુધી જઈને તપાસ પણ કરવામાં આવી છે.
હોર્મુઝની ખાડી વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે સામાન્ય સંજોગોમાં વિશ્વના આશરે પાંચમા ભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ અને કુદરતી ગેસ આ માર્ગેથી પસાર થાય છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેની કેટલીક મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી જળમાર્ગ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો કરવામાં આવશે નહીં. બીજી તરફ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે અમેરિકા ઈરાન સાથે માત્ર “અર્ધી-અધૂરી વાટાઘાટો” કરી રહ્યું છે અને હાલ તેની સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે.
ઈરાનનું કહેવું છે કે અમેરિકા જૂન મહિનામાં થયેલા વચગાળાના કરારનું પાલન કરી રહ્યું નથી, તેથી સીધી વાતચીત શરૂ કરવાની કોઈ શક્યતા નથી. જોકે બંને દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થીઓ મારફતે સંદેશાઓની આપ-લે ચાલુ છે. આ દરમિયાન હોર્મુઝને લઈને વધતી અનિશ્ચિતતાએ વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા બજારોની ચિંતા વધારી છે.
અમેરિકા-ઈરાન વાતચીત ક્યાં સુધી પહોંચી?
ઈરાને જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ભવિષ્યમાં ઉપયોગ થનારા નવા શિપિંગ રૂટ અંગે ઓમાન સાથે અંતિમ કરાર નજીક છે. જોકે આ રૂટ ત્યારે જ અમલમાં આવશે જ્યારે અમેરિકા ઈરાનની શરતો સ્વીકારશે અને જળમાર્ગ ફરીથી ખોલવામાં આવશે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાકચીએ જણાવ્યું કે અમેરિકા સાથે સીધી વાટાઘાટો હાલ શક્ય નથી, પરંતુ મધ્યસ્થીઓ મારફતે સંદેશાવ્યવહાર ચાલુ છે. ટ્રમ્પે પણ સ્વીકાર્યું છે કે અમેરિકા ઈરાન સાથે માત્ર મર્યાદિત સ્તરે જ સંપર્કમાં છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખોલવા ઈરાનની મુખ્ય શરતો
ઈરાને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરીથી ખુલ્લો કરવા માટે અનેક શરતો મૂકી છે. તેમાં અમેરિકાએ ઈરાન પર કરેલા હુમલાઓ બદલ વળતર ચૂકવવું, ઈરાન સામેની તમામ ધમકીઓ અને આક્રમક કાર્યવાહી બંધ કરવી, ખાડી વિસ્તારમાં લાગુ કરાયેલી અમેરિકી નૌકાબંધી હટાવવી, ઈરાન પરના આર્થિક પ્રતિબંધો દૂર કરવા તેમજ વિદેશમાં સ્થગિત કરાયેલી ઈરાની સંપત્તિઓ મુક્ત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત ઈરાને તેના લેબનન, પેલેસ્ટાઇન, યમન અને ઈરાક સ્થિત સહયોગીઓ સામેની કાર્યવાહી બંધ કરવાની માંગ પણ દોહરાવી છે.
