હોર્મુઝનો રસ્તો બંધ થયો તો પેટ્રોલ-ડીઝલ 10 રૂપિયા મોંઘા થઈ શકે: IEAની ચેતવણી

પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી એકવાર યુદ્ધના વાદળો ઘેરાતા વિશ્વભરના સામાન્ય ગ્રાહકોની ચિંતા વધી ગઈ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી IEAએ મોટી ચેતવણી આપી છે. જો સ્થિતિ વધુ બગડે અને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગ હોર્મુઝ જળમાર્ગ અવરોધાય, તો કાચા તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. તેની સીધી અસર ભારત સહિત દુનિયાભરમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ, પરિવહન ખર્ચ અને મોંઘવારી પર પડશે. હાલ પુરવઠો સામાન્ય છે, પરંતુ ભૂરાજકીય જોખમ યથાવત છે.

શું છે હોર્મુઝ જળમાર્ગનું જોખમ? 

વિશ્વના કુલ કાચા તેલના લગભગ 20% પુરવઠો એકલા હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. IEAના અહેવાલ મુજબ જો આ માર્ગ કોઈપણ કારણસર બંધ થાય તો દરરોજ આશરે 1.4 કરોડ બેરલ કાચા તેલનો પુરવઠો અટકી જશે. આટલો મોટો પુરવઠો અટકતા જ વૈશ્વિક બજારમાં તેલની અછત સર્જાશે અને કાચા તેલના ભાવમાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવી શકે છે.

પેટ્રોલ-ડીઝલથી લઈને ખાદ્યપદાર્થો સુધી અસર 

કાચા તેલ મોંઘું થવાની સીધી અસર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ફ્યુઅલ પર પડશે. ઈંધણના ભાવ વધતા જ ટ્રક, ટ્રેન અને વિમાનનું ભાડું વધશે. તેની અસર સીધી ખાદ્યપદાર્થો, શાકભાજી અને રોજિંદી વસ્તુઓના ભાવ પર પડશે. એટલે કે પંપ પર જ નહીં, બજારમાં પણ મોંઘવારીનો બોજ વધી શકે છે.

આ પણ વાંચો: મહાત્મા ગાંધી શ્રમ સંસ્થાન, અમદાવાદ દ્વારાસંગઠિત-અસંગઠિત શ્રમિકોને વિશ્વસ્તરીય તાલીમ

હાલ સ્થિતિ શું છે? IEA શું કહે છે 

IEAનું કહેવું છે કે હાલ વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલનો પૂરતો જથ્થો છે અને પુરવઠામાં કોઈ અડચણ નથી. બજાર હાલ સંતુલિત છે. પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલો તણાવ કોઈપણ ક્ષણે આ સમીકરણ બદલી શકે છે. એજન્સીએ ચેતવણી આપી છે કે જો સંઘર્ષ વધશે તો બજારમાં અસ્થિરતા અનિવાર્ય છે.

OPEC+ રાહત આપી શકશે? 

આ સ્થિતિમાં તેલ ઉત્પાદક દેશોના OPEC+ જૂથે અગાઉ કાપવામાં આવેલ ઉત્પાદન ફરી વધારવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. અમેરિકા અને અન્ય દેશો પણ ઉત્પાદન વધારવાના પ્રયાસમાં છે. પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ જેવો મુખ્ય માર્ગ જ અવરોધાય, તો વધારાનો પુરવઠો પણ ખાડીના તેલની અછતને પહોંચી વળવા માટે પૂરતો નહીં હોય.

ભારત માટે શું અર્થ? 

ભારત પોતાની જરૂરિયાતના 85% થી વધુ કાચા તેલની આયાત કરે છે અને તેમાં મોટો હિસ્સો મધ્ય પૂર્વમાંથી આવે છે. આવી સ્થિતિમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં 1 ડોલરનો વધારો પણ દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ પર દબાણ લાવે છે. સરકાર અને તેલ કંપનીઓ સ્થિતિ પર બારીક નજર રાખી રહી છે.

ટૂંકમાં, હાલ તેલનો પુરવઠો સલામત છે, પરંતુ હોર્મુઝ પરનું જોખમ વિશ્વ અર્થતંત્ર માટે સૌથી મોટી ચિંતા બની ગયું છે. આગામી દિવસોમાં ઈરાન-US વચ્ચેની કૂટનીતિ જ નક્કી કરશે કે પંપ પર આપણે કેટલો ભાવ ચૂકવો પડશે.