ગુજરાતમાં શોષણ સામે શ્રમિકો મેદાને: દિવાળી પૂર્વે પડતર પ્રશ્નો નહીં ઉકેલાય તો ઉગ્ર આંદોલનની ચીમકી

રાજ્યના સર્વાંગી આર્થિક વિકાસના પાયામાં રાત-દિવસ પોતાનો પરસેવો વહાવતા શ્રમજીવી વર્ગની સ્થિતિ આજે અત્યંત દયનીય બની ગઈ છે. આસમાને આંબતી મોંઘવારી, કામના વધતા કલાકો અને મળતાં નજીવા વેતનના કારણે લાખો કામદારોમાં અસંતોષની જવાળા ભભૂકી ઊઠી છે. અસંગઠિત ક્ષેત્રના શ્રમિકોથી લઈને આંગણવાડી તથા આશા વર્કરો સુધીના તમામ કર્મચારીઓ હવે અન્યાય સામે આરપારની લડાઈ લડવાના મૂડમાં આવી ગયા છે. તહેવારો ટાણે જ પોતાની આર્થિક કફોડી હાલતથી ત્રસ્ત બનેલા શ્રમજીવી સંગઠનોએ પ્રશાસનને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો દિવાળી પહેલાં તેમના હક્કોનું નિરાકરણ નહીં આવે, તો સમગ્ર રાજ્યમાં વ્યાપક આંદોલન છેડવામાં આવશે.

ગુજરાતમાં શ્રમિકો અને કર્મચારીઓની વર્તમાન આંકડાકીય સ્થિતિ

અસંગઠિત ક્ષેત્ર અને ઔદ્યોગિક એકમોમાં કામદારોની કફોડી હાલત

ગુજરાતભરમાં અસંગઠિત અને કોન્ટ્રાક્ટ બેઝ પર કામ કરતા શ્રમજીવીઓની હાલત ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. સત્તાવાર સ્થિતિ મુજબ કરોડો લોકો અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં શ્રમ કરી રહ્યા છે, જ્યારે 47,762 નોંધાયેલી ફેક્ટરીઓમાં 24 લાખ જેટલા લોકો કાર્યરત છે. આ ઉપરાંત વણનોંધાયેલા ઔદ્યોગિક એકમોનો આંકડો પણ ઘણો મોટો છે. રાજ્યના ઔદ્યોગિક પટ્ટાઓમાં આશરે 30 થી 40 લાખ જેટલા પરપ્રાંતીય મજૂરો અત્યંત વિષમ પરિસ્થિતિઓમાં જીવવા અને કામ કરવા વિવશ બન્યા છે, જ્યાં તેમના કાનૂની અધિકારોનું યોગ્ય પાલન થતું ન હોવાની વ્યાપક ફરિયાદો ઊઠી છે.

આ પણ વાંચો: AMCમાં નિયમો નેવે મુકાયા: 180 પટ્ટાવાળા રાખવા ટેન્ડર વગર 5 કરોડનું કામ આપવાની તૈયારી

કાયમી ભરતીમાં 30% નો કાપ અને કરાર આધારિત પ્રથામાં ઉછાળો

સરકારી નીતિઓમાં આવેલા બદલાવને કારણે કાયમી નોકરીઓના અવસરો સતત ઘટતા ગયા છે. વર્ષ 2018માં ફિક્સ પગાર હેઠળ 2 લાખ કર્મચારીઓ હતા, જે આંકડો વધીને વર્ષ 2025 સુધીમાં 3.50 લાખ પર પહોંચ્યો છે. આ જ રીતે વર્ષ 2022માં આઉટસોર્સિંગ, એડ-હોક અને કોન્ટ્રાક્ટ પર કામ કરતા કર્મચારીઓની સંખ્યા 6 લાખ હતી, જે વર્ષ 2025માં વધીને 6.50 લાખ થઈ ગઈ છે. તેની સામે નિયમિત અને કાયમી સેટઅપમાં 30% નો મોટો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ 75 લાખ ખેતમજૂરો તેમજ 1,20,540 આંગણવાડી વર્કરો, 47,817 હેલ્પરો અને 44,000 આશા વર્કરો નજીવા માનદવેતન સાથે દિવસ-રાત ફરજ બજાવી રહ્યા છે.

12 કલાકની આકરી વેઠ અને વતન તરફ મજબૂર પલાયન

હાલમાં વીજકાપ, ઇંધણની મોંઘવારી તેમજ આર્થિક મંદીની બેવડી અસરને કારણે હજારો શ્રમિકોની નોકરીઓ છીનવાઈ રહી છે. નિયમ અનુસાર 8 કલાકની નિર્ધારિત કામગીરી સામે શ્રમિકો પાસેથી 12 કલાક સુધી આકરો શ્રમ કરાવવામાં આવે છે, તેમ છતાં લઘુત્તમ વેતન ધારા મુજબનું વળતર પણ તેમના હાથમાં આવતું નથી. આર્થિક સંકડામણ અને અન્યાયી વાતાવરણને કારણે કારખાનાઓમાં કામ કરતા પરપ્રાંતીય મજૂરો મોટી સંખ્યામાં પોતાના વતન તરફ હિજરત કરવા મજબૂર બન્યા છે.

તહેવારો ટાણે પરિવારો સંકટમાં: યુનિયનોનો આખરી અલ્ટીમેટમ

આ વિકટ પરિસ્થિતિથી પ્રભાવિત આશરે 2.50 કરોડ કામદારો અને તેમના આશ્રિત પરિવારો માટે મોંઘવારીના આ યુગમાં દિવાળી જેવો મોટો તહેવાર ઉજવવો અત્યંત કપરું બન્યું છે. રોજીરોટીના પ્રશ્નો વચ્ચે ગૂંગળાઈ રહેલા શ્રમિકોમાં હવે રોષ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. વિવિધ ટ્રેડ યુનિયનો અને મજૂર સંગઠનોએ પ્રશાસનને આખરી ચેતવણી આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો તહેવારો પહેલાં લઘુત્તમ વેતન, શોષણમુક્તિ અને રોજગાર સુરક્ષા જેવા પડતર પ્રશ્નો અંગે હકારાત્મક નિર્ણય નહીં લેવાય, તો આ અસંતોષ રાજ્યવ્યાપી આંદોલનમાં પરિવર્તિત થશે.

રાજ્યના આર્થિક વિકાસના પૈડાંને ગતિ આપનાર લાખો શ્રમિકો અને પાયાના કર્મચારીઓ આજે મૂળભૂત હક્કો અને યોગ્ય મહેનતાણાથી વંચિત રહી ગયા છે. કામના કલાકોનું શોષણ અને આઉટસોર્સિંગ પ્રથાની અનિશ્ચિતતાએ શ્રમજીવી પરિવારોના જીવનનિર્વાહને ડામાડોળ કરી દીધો છે. તહેવારો પૂર્વે ઊભી થયેલી આ ગંભીર નારાજગીને જો સમયસર સંવાદ દ્વારા ઉકેલવામાં નહીં આવે, તો રાજ્યમાં મોટા પાયે શ્રમ સંઘર્ષની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.