પેટ્રોલ-ડીઝલ અને ATFના નિકાસ પર વિન્ડફોલ ટેક્સમાં ઘટાડો
કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF – વિમાનમાં વપરાતું બળતણ)ના નિકાસ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સ (અણધાર્યા નફા પરનો ટેક્સ)ના દરોમાં મોટો ઘટાડો કર્યો છે. નવા દર 15મી ઓગસ્ટથી અમલમાં આવી ચૂક્યા છે. સરકારના આ નિર્ણયથી ઓઇલ નિકાસકાર કંપનીઓને મોટી રાહત મળી છે, પરંતુ સામાન્ય જનતાને તેનાથી શું ફાયદો થશે તે જાણી લેવું જરૂરી છે.
વિન્ડફોલ ટેક્સના નવા દરોની સ્થિતિ
સરકારના આદેશ અનુસાર, વિવિધ ઇંધણ પરના ટેક્સમાં નીચે મુજબ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે:
પેટ્રોલ: પેટ્રોલના નિકાસ પર લાગતી ડ્યુટી અગાઉ 3.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટર હતી, જેને ઘટાડીને હવે શૂન્ય (0) કરી દેવામાં આવી છે.
ડીઝલ: ડીઝલના નિકાસ પરની ડ્યુટી પ્રતિ લીટર 25.5 રૂપિયાથી ઘટાડીને 24 રૂપિયા કરાઈ છે, એટલે કે સીધી 1.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટરની રાહત અપાઈ છે.
ATF (વિમાનનું બળતણ): એટીએફના નિકાસ પરનો ટેક્સ પ્રતિ લીટર 22 રૂપિયાથી ઘટાડીને 19.5 રૂપિયા કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં 2.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટરનો ઘટાડો થયો છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતના ગીરા, ઝાંઝરી અને નિનાઈ સહિતના સક્રિય ધોધો પાસે ફોટોગ્રાફી અને જવા પર પ્રતિબંધ
સામાન્ય લોકોને રાહત મળશે કે નહીં?
સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું આ ઘટાડાથી સામાન્ય નાગરિકોને પેટ્રોલ-ડીઝલના છૂટક ભાવો (રિટેલ પ્રાઇસ)માં કોઈ ફાયદો થશે?
જવાબ છે: ના.
આ વિન્ડફોલ ટેક્સ મુખ્યત્વે ક્રૂડ ઓઇલ અને રિફાઇન્ડ ફ્યુઅલની નિકાસ કરતી મોટી ઓઇલ કંપનીઓ પર લાગુ પડે છે.
આ નિર્ણયથી સ્થાનિક પેટ્રોલ પંપ પર વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર કોઈ જ અસર નહીં પડે. તેથી, સામાન્ય ગ્રાહકોને રોજબરોજના ઇંધણ ખરીદવામાં કોઈ સીધી રાહત મળવાની નથી; આનો સીધો ફાયદો માત્ર ઓઇલ નિકાસકાર કંપનીઓને જ થશે.
શા માટે લેવાયો આ નિર્ણય અને વિન્ડફોલ ટેક્સ શું છે?
ભારતે સૌપ્રથમ જુલાઈ 2022માં વિન્ડફોલ ટેક્સ દાખલ કર્યો હતો, જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધવાથી દેશી ઓઈલ કંપનીઓને થતા અણધાર્યા નફા પર નિયંત્રણ રાખી શકાય.
શા માટે ફરી લાગુ થયો? માર્ચ 2026માં અમેરિકા-ઇઝરાયલ અને ઇરાન વચ્ચેના તણાવ બાદ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધતા સરકારને આ ટેક્સ ફરીથી અમલમાં મૂકવો પડ્યો હતો.
સમીક્ષા પ્રક્રિયા: કેન્દ્ર સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની સરેરાશ કિંમતોના આધારે દર પંદર દિવસે (દર બે અઠવાડિયે) વિન્ડફોલ ટેક્સની સમીક્ષા કરીને તેમાં સુધારો-વધારો કરતી હોય છે.
અગાઉ ત્રીજી ઓગસ્ટે યોજાયેલી સમીક્ષામાં ટેક્સ વધારવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ વર્તમાન વૈશ્વિક ટ્રેન્ડ્સને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે નિકાસકારોને ટેક્સમાં કપાત કરીને રાહત આપી છે.
