૨૦૨૯ની ચૂંટણી ‘ વન નેશન-વન ઈલેક્શન’ મુજબ થશે

કાયદા પંચનો અહેવાલ તૈયાર, એક-બે દિવસમાં કાયદા મંત્રાલયને સુપરત થશે
લોકસભા, ધારાસભા અને તમામ પાલિકાઓની ચૂંટણી એક સાથે થશે
જો કોઈ સરકાર વચ્ચે ગબડી પડે તો ‘ એકતા સરકાર’ની રચના કરાશે

એક તરફ લોકસભાની ચૂંટણી દરવાજે ટકોરા દઈ રહી છે તો બીજી તરફ દેશમાં વન નેશન- વન ઈલેક્શનની પધ્ધતિ લાગુ કરવાની દિશામાં પણ કામ થઇ રહ્યું છે. કાયદા પંચે ‘વન નેશન, વન ઇલેક્શન’ પર રિપોર્ટ તૈયાર કર્યો છે અને તે એક-બે દિવસમાં કાયદા મંત્રાલયને સુપરત કરી શકે છે. પેનલે મોટાભાગના સૂચનો સ્વીકાર્યા છે. જેમાં 2029માં એક સાથે ચૂંટણી કરાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

પેનલ આગામી પાંચ વર્ષમાં “ત્રણ તબક્કાઓ” માં વિધાનસભાની શરતોને સુમેળ કરવાની પણ ભલામણ કરશે જેથી 19મી લોકસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની હોય ત્યારે મે-જૂન 2029માં પ્રથમ એક સાથે ચૂંટણી યોજવામાં આવે, એમ તેઓએ જણાવ્યું હતું.

પંચની પેનલે બંધારણમાં અનેક સુધારા સૂચવ્યા છે. પંચનું કહેવું છે કે વન નેશન, વન ઈલેક્શન જનતાના પૈસા બચાવશે. જો કે, હજી ઘણું ગ્રાઉન્ડ વર્ક કરવાની જરૂર છે, તેથી તેને 2024 માં લાગુ કરી શકાશે નહીં. ગયા મહિને અહેવાલ આવ્યો હતો કે કાયદા પંચ બંધારણમાં ‘એક રાષ્ટ્ર, એક ચૂંટણી’ પર નવો અધ્યાય ઉમેરવા અને 2029ના મધ્ય સુધીમાં દેશભરમાં લોકસભા, રાજ્ય વિધાનસભાઓ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે એકસાથે ચૂંટણી યોજવાની ભલામણ કરી શકે છે.

કાયદા પંચ ઉપરાંત પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની અધ્યક્ષતામાં એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ પણ રિપોર્ટ પર કામ કરી રહી છે, જેથી બંધારણમાં જરૂરી સુધારા કરીને અને વર્તમાન કાયદાકીય માળખામાં ફેરફાર કરીને વિધાનસભા, નગરપાલિકા અને પંચાયતો અને લોકસભાની ચૂંટણી એક સાથે કરાવી શકાય.

ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે જો ભારતમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી એક સાથે યોજાય તો ચૂંટણી પંચને ઈલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીન (EVM) ખરીદવા માટે દર 15 વર્ષે લગભગ 10 હજાર કરોડ રૂપિયાની જરૂર પડશે. ઉપરાંત, સમગ્ર ભારતમાં કુલ 11.80 લાખ મતદાન મથકોની સ્થાપના કરવાની જરૂર પડશે. એક સાથે મતદાન માટે દરેક મતદાન મથક પર બે સેટ ઇવીએમની જરૂર પડશે.

કાયદા પંચ ઉપરાંત, પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામ નાથ કોવિંદની આગેવાની હેઠળની એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ પણ એક અહેવાલ પર કામ કરી રહી છે કે કેવી રીતે બંધારણ અને વર્તમાન કાયદાકીય માળખામાં ફેરફાર કરીને લોકસભા, રાજ્ય વિધાનસભાઓ, નગરપાલિકાઓ અને પંચાયતોની ચૂંટણી એકસાથે યોજી શકાય. . તે તેના અહેવાલમાં કાયદાની પેનલની ભલામણને સામેલ કરે તેવી શક્યતા છે.

બોક્સ

અવિશ્વાસના કારણે સરકાર પડી તો શું થશે?
જો અવિશ્વાસના કારણે સરકાર પડી જાય અથવા ત્રિશંકુ ગૃહ હોય, તો પંચ વિવિધ રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ સાથે “એકતા સરકાર” ની રચનાની ભલામણ કરશે. જો એકતા સરકારની ફોર્મ્યુલા કામ ન કરે તો, કાયદાની પેનલ ગૃહની બાકીની મુદત માટે નવી ચૂંટણીઓ યોજવાની ભલામણ કરશે. “ધારો કે નવી ચૂંટણીઓની જરૂર પડે અને સરકાર પાસે હજુ ત્રણ વર્ષનો સમય છે, તો સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ચૂંટણી – ત્રણ વર્ષ – બાકીની મુદત માટે હોવી જોઈએ,” તેવું સુત્રોએ જણાવ્યું છે.