દેશભરમાં ચાલુ વર્ષની ચોમાસાની સીઝનમાં વરસાદને લઈને મિશ્ર અને ચિંતાજનક સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ વરસાદ સામાન્ય કરતાં લગભગ ૧૩% જેટલો ઓછો નોંધાયો છે. જોકે, આ સ્થિતિ દેશના તમામ રાજ્યોમાં એકસરખી નથી. જ્યાં કેટલાક વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ વરસ્યો છે, ત્યાં ઉત્તર-પશ્ચિમ અને પશ્ચિમ ભારતના મોટાભાગના ભાગોમાં વરસાદની ભારે અછત વર્તાઈ રહી છે. ચોમાસુ હવે તેના અંતિમ ચરણ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે આગામી દિવસોમાં આ ઘટ પૂરી થવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
પાકિસ્તાન તરફથી આવતા સૂકા પવનોની ચોમાસા પર વિપરીત અસર
વરસાદી માહોલ સર્જાવા માટે વાતાવરણમાં પૂરતી માત્રામાં ભેજ હોવો અનિવાર્ય છે. પરંતુ હાલમાં પાકિસ્તાન અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત તરફથી ફૂંકાતા સૂકા પવનો હવામાં રહેલા ભેજને શોષી રહ્યા છે, જેની સીધી અને નકારાત્મક અસર ચોમાસાની પ્રવૃત્તિઓ પર પડી રહી છે. સામાન્ય રીતે બંગાળની ખાડીમાં સર્જાતી લો-પ્રેશર સિસ્ટમ દેશના વિવિધ ભાગોમાં સારો વરસાદ લાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ, આ સૂકા પવનોના પ્રભાવને કારણે લો-પ્રેશર સિસ્ટમ જ્યારે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત સુધી પહોંચે છે ત્યારે તે ખૂબ જ નબળી પડી જાય છે.
પૂર્વ અને મધ્ય ભારતમાં વરસાદી માહોલ યથાવત
એક તરફ ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં ચોમાસું સુસ્ત અને નબળું રહ્યું છે, તો બીજી તરફ પૂર્વ અને મધ્ય ભારતના અનેક રાજ્યોમાં હજુ પણ વરસાદી માહોલ સક્રિય જળવાઈ રહ્યો છે. હવામાન વિભાગના અહેવાલો મુજબ ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઝારખંડ, છત્તીસગઢ, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ અને ઉત્તરાખંડ જેવા રાજ્યોમાં કેટલાક સ્થળોએ હળવાથી મધ્યમ તો ક્યાંક મુસળધાર વરસાદ થવાની શક્યતાઓ રહે છે. દેશના એક હિસ્સામાં વરસાદ ચાલુ છે જ્યારે બીજા હિસ્સામાં ઘટ રહેવાને કારણે સમગ્ર દેશના કુલ વરસાદની સરેરાશને સામાન્ય સ્તરે લાવવી પડકારજનક બની ગઈ છે.
‘બ્રેક મોન્સૂન’ અને સપ્ટેમ્બર મહિનાનું સંભવિત વલણ
હવામાન નિષ્ણાતો હાલની આ સ્થિતિને ‘બ્રેક મોન્સૂન’ (Break Monsoon) તરીકે જોઈ રહ્યા છે, જે દરમિયાન દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં થોડા દિવસો માટે વરસાદી ગતિવિધિઓ અચાનક ઘટી જતી હોય છે. હાલમાં ચોમાસું પૂર્ણપણે વિદાય લઈ રહ્યું છે તેમ માનવું ઉતાવળ ગણાશે. આગામી સમયમાં ચોમાસાનું આગામી વલણ વધુ સ્પષ્ટ થશે. જો ઓગસ્ટ મહિનાના અંત સુધીમાં નવી વરસાદી સિસ્ટમ ફરીથી સક્રિય અને મજબૂત નહીં બને, તો સપ્ટેમ્બર મહિનામાં વરસાદની આ ખાધને સરભર કરવી અત્યંત મુશ્કેલ સાબિત થશે.
વર્તમાન ચોમાસાની સીઝનમાં ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં પ્રવર્તતા સૂકા પવનો અને પૂર્વ ભાગોમાં થતો છૂટોછવાયો વરસાદ – આ બંને વિપરીત હવામાન પરિબળો સમગ્ર દેશના કૃષિ અને જળસંચય માટે સૌથી મોટો પડકાર બનીને ઉભા છે. આગામી દિવસોમાં હવામાનમાં કેવું પરિવર્તન આવે છે અને ચોમાસુ કેવું રૂપ ધારણ કરે છે તેના પર સૌની નજર ટકેલી છે.
