રશિયન તેલ મુદ્દે ભારત-ચીન પર 100% ટેરિફ કેમ ન લાગ્યો? યુરોપના ઇનકાર બાદ ટ્રમ્પ પ્રશાસને લીધો યુ-ટર્ન, નાણામંત્રીનો મોટો ઘટસ્ફોટ
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે મોસ્કો પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને ઊર્જા સંસાધનો ખરીદતા દેશોને ઘેરવાની અમેરિકાની આક્રમક રણનીતિ સામે વૈશ્વિક સ્તરે મોટો રાજકીય વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ભારત અને ચીન જેવી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ પર 100% સુધીનો ભારે ભરખમ આયાત ટેરિફ ઝીંકવાની કરાયેલી જાહેરાત હાલ પૂરતી અટકી પડી છે. વોશિંગ્ટનના આ પીછેહઠ પાછળનું સાચું કારણ હવે ખુદ અમેરિકન તંત્ર દ્વારા જ સામે લાવવામાં આવ્યું છે. અમેરિકી નાણામંત્રીના એક ઇન્ટરવ્યુએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે પશ્ચિમી દેશોના આંતરિક મતભેદો અને યુરોપિયન યુનિયનની અનિચ્છાના કારણે ટ્રમ્પ પ્રશાસનને એકલા હાથે નિર્ણય લેવામાંથી પાછા હટવું પડ્યું છે.
યુરોપિયન સહયોગીઓએ ‘સેકન્ડરી સેંક્શન્સ’નો પ્રસ્તાવ ફગાવ્યો
અમેરિકાના નાણામંત્રી સ્કૉટ બેસેન્ટે એક ટેલિવિઝન મુલાકાત દરમિયાન ચોંકાવનારો ખુલાસો કર્યો છે કે વસંત ઋતુ દરમિયાન અમેરિકાએ યુરોપિયન દેશો સમક્ષ ભારત અને ચીન પર સેકન્ડરી ટેરિફ (દ્વિતીય પ્રતિબંધો) લાદવા માટે સત્તાવાર સંમતિ માંગી હતી. જોકે, યુરોપિયન દેશોએ આ પ્રસ્તાવમાં અમેરિકાનો સાથ આપવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો. વોશિંગ્ટન ઈચ્છતું હતું કે બંને પક્ષો સંયુક્ત મોરચો બનાવીને દબાણ સર્જે, પરંતુ યુરોપની પીછેહઠથી અમેરિકાનું આ વૈશ્વિક દબાણ લાવવાનું આયોજન નિષ્ફળ સાબિત થયું.
‘એકલો અમેરિકા જ આર્થિક બોજ કેમ ઉઠાવે?’: નાણામંત્રીનો યુરોપ પર પ્રહાર
સ્કૉટ બેસેન્ટે યુરોપિયન સાથી દેશોની નીતિઓ પર આકરા સવાલો ઉઠાવતા પૂછ્યું હતું કે જ્યારે યુરોપ પોતે આ પગલાં માટે તૈયાર નથી, તો પછી અમેરિકા એકલા હાથે વૈશ્વિક વેપાર સંઘર્ષનો આર્થિક બોજ શા માટે ઉઠાવે? તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે યુરોપિયન રાષ્ટ્રો યુક્રેનને જે સહાય આપી રહ્યા છે તેના કરતાં વધુ નાણાં રશિયન ઊર્જાની આયાત થકી મોસ્કો અને વ્લાદિમીર પુતિનને ચૂકવી રહ્યા છે. તેમણે રશિયાના યામાલ પ્રોજેક્ટમાંથી યુરોપ તરફ જતા ગેસના વિશાળ કાર્ગોનો દાખલો આપી યુરોપિયન દેશોની બેવડી નીતિ ખુલ્લી પાડી હતી.
ભારત-ચીન ટેરિફ મુદ્દે વર્તમાન સ્થિતિની રૂપરેખા
| વિગત (Parameters) | અમેરિકાનું વલણ અને વાસ્તવિકતા |
| પ્રસ્તાવિત પગલું | રશિયન ઓઈલ ખરીદવા બદલ 100% સુધી ટેરિફ / સેકન્ડરી સેંક્શન્સ |
| મુખ્ય લક્ષ્યાંક દેશો | India અને China (મુખ્ય રશિયન ઊર્જા ખરીદદારો) |
| યુરોપિયન યુનિયનનો પ્રતિસાદ | અમેરિકાના સંયુક્ત પ્રતિબંધ પ્રસ્તાવનો સદંતર અસ્વીકાર |
| વર્તમાન રાહત સમયગાળો | 60 Days ની કામચલાઉ મુક્તિ / સમીક્ષા સમય |
| અમેરિકન વિદેશ મંત્રાલયનો તર્ક | વૈશ્વિક અને સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર પડનારી આડઅસરની ચકાસણી |
60 દિવસની અસ્થાયી રોક: કાયમી રાહત નહીં પણ વિશ્લેષણનો સમય
ટ્રમ્પ પ્રશાસને જે ટેરિફ લાગુ ન કરવાનો નિર્ણય લીધો છે તે કોઈ કાયમી છૂટછાટ નથી, પરંતુ 60 દિવસની કામચલાઉ મુદત છે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોએ આ અંગે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પ્રમુખ ટ્રમ્પ આ 60 દિવસ દરમિયાન એ વાતનું મૂલ્યાંકન કરવા માંગે છે કે જો આકરા પ્રતિબંધો અને ટેરિફ લાદવામાં આવે તો અમેરિકાના સ્થાનિક અર્થતંત્ર તેમજ સમગ્ર વૈશ્વિક બજાર પર તેની કેવી અસર પડશે. સાથે જ, ભારતે પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતોનું વૈવિધ્યીકરણ કર્યું હોવા છતાં તાત્કાલિક ધોરણે રશિયન ઓઇલ બંધ કરવું શક્ય નથી તે વાસ્તવિકતા પણ વોશિંગ્ટન સમક્ષ આવી છે.
ભારત સામે આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને અમેરિકામાં આંતરિક વિરોધ
ભલે તાત્કાલિક ધોરણે ભારત પર 100% ટેરિફ લાદવાનો ખતરો ટળ્યો હોય, પરંતુ 60 દિવસની સમયમર્યાદા ભારતીય નિકાસકારો અને વેપાર ક્ષેત્ર માટે અનિશ્ચિતતાનું વાતાવરણ ઊભું કરે છે. બીજી તરફ, અમેરિકાના સ્થાનિક રાજકારણમાં પણ આ નિર્ણય સામે ઘર્ષણ શરૂ થયું છે. રિપબ્લિકન અને ડેમોક્રેટિક બંને પક્ષોના કેટલાક સાંસદો ટ્રમ્પના આ રાહત આપવાના પગલાનો ખુલ્લેઆમ વિરોધ કરી રહ્યા છે. તેમનો તર્ક છે કે આવા વલણથી રશિયા પર આર્થિક દબાણ નબળું પડે છે અને સંસદના કાયદાકીય આદેશોની અવગણના થાય છે.
અમેરિકી નાણામંત્રીના નિવેદને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે પશ્ચિમી સાથીદારો વચ્ચેની ઊર્જા નિર્ભરતા અને પરસ્પર અસમર્થતાના કારણે જ ટ્રમ્પ પ્રશાસનને ભારત અને ચીન સામે 100% ટેરિફ લાદવાના આક્રમક નિર્ણયમાંથી પીછેહઠ કરવી પડી છે. જોકે, આગામી 60 દિવસ સુધીની આ અસ્થાયી રોક ભારત માટે એક સાવચેતીભરી સ્થિતિનું નિર્માણ કરે છે. વોશિંગ્ટન ફરી એકવાર યુરોપિયન યુનિયન સાથે સંવાદ સાધીને કડક નીતિ અપનાવવા મથી રહ્યું હોવાથી, આ સમયગાળો પૂર્ણ થયા બાદ વૈશ્વિક ઊર્જા વેપાર અને ભૂરાજકીય સમીકરણો કયો વળાંક લેશે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની મીટ મંડાયેલી છે.
