ભૂકંપ કે ભારે વરસાદ વગર નેપાળમાં કેમ સર્જાઈ મહાવિનાશક હોનારત? વૈજ્ઞાનિકોએ ખોલ્યા ચોંકાવનારા રાઝ

પ્રકૃતિ જ્યારે પોતાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરે છે ત્યારે માનવીય અહંકાર અને આયોજનો ક્ષણવારમાં ધૂળધાણી થઈ જાય છે. નેપાળની ધરતી પર હાલમાં જ કંઈક આવો જ કાળમુખો જળપ્રલય ત્રાટક્યો છે, જ્યાં કોઈ પણ પૂર્વ ચેતવણી, ભારે વરસાદ કે ધરતીકંપ વગર જ અચાનક આવેલા પૂરના કારણે સર્વત્ર હાહાકાર મચી ગયો છે. આ કુદરતી આફતમાં સેંકડો લોકોના જીવ જોખમમાં મુકાયા છે અને એક હજારથી વધુ નાગરિકો ગુમ હોવાના અહેવાલોએ સમગ્ર વિશ્વને હચમચાવી દીધું છે. આ રહસ્યમય અને ભયાનક આપત્તિ પાછળનું અસલ વૈજ્ઞાનિક કારણ હવે સામે આવ્યું છે, જેણે હિમાલય ક્ષેત્રના ભવિષ્ય પર એક ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકી દીધું છે.

અચાનક ફાટી નીકળેલો જળપ્રલય અને તબાહીનું મંજર

નેપાળમાં બુધવારે સવારે અચાનક આવેલા પૂરના કારણે ભારે તબાહી સર્જાઈ છે. કાઠમંડુથી આશરે 40 માઇલ ઉત્તરે ઘટેલી આ ઘટનામાં ભયાનક જળપ્રલય જોવા મળ્યો હતો. કોઈ પણ પ્રકારના ચોમાસાના વરસાદ કે વાવાઝોડા વગર ત્રાટકેલી આ આફતે પળભરમાં હજારો લોકોના જીવન અસ્તવ્યસ્ત કરી નાખ્યા છે. આ દુર્ઘટનામાં અત્યાર સુધીમાં અનેક લોકોના મોત નીપજ્યા છે, જ્યારે 1000થી વધુ લોકો હજુ પણ લાપતા હોવાથી રાહત અને બચાવ કામગીરી સામે મોટો પડકાર ખડો થયો છે.

૧૭,૦૦૦ ફીટની ઊંચાઈએથી ધરાશાયી થયો બરફનો પહાડ

આ વિનાશક ઘટનાના મૂળ સુધી પહોંચવા માટે ગ્લેશિયોલોજિસ્ટ્સે કરેલા ખુલાસા ચોંકાવનારા છે. કેનેડાની યુનિવર્સિટી ઓફ કેલગરીના ભૂવૈજ્ઞાનિક ડેનિયલ શુગર અને સ્કોટલેન્ડની ડંડી યુનિવર્સિટીના સાયમન કૂકના વિશ્લેષણ મુજબ, આ હોનારતનું મુખ્ય કારણ ‘આઇસ એવલાંચ’ એટલે કે બરફનું પ્રચંડ ભૂસ્ખલન હતું. આશરે 17,000 ફીટની અત્યંત ઊંચાઈએ આવેલ વિશાળ ગ્લેશિયર પરથી અચાનક બરફનો મોટો ટુકડો તૂટી પડ્યો હતો, જે સીધો જ 4,000 ફીટ નીચે ઘાટીમાં ખાબક્યો હતો.

આ પણ વાંચો: 1 લી તારીખથી દૈનિક જીવન અને ખિસ્સા પર સીધી અસર કરતા મોટા નિયમો લાગુ!

પ્રચંડ વિસ્ફોટ અને ભોટે કોશી નદીમાં જળપ્રલય

વૈજ્ઞાનિકોના મતે, લગભગ 2,000 ફીટ પહોળો બરફનો પહાડ જ્યારે હજારો ફીટ નીચે પટકાયો ત્યારે તેની ગતિ અને તાકાત અકલ્પનીય હતી. એટલી બધી પ્રચંડ ઊર્જા સાથે બરફ નીચે પડ્યો કે તે ક્ષણભરમાં પીસાઈને પાણી અને કાંપના ઘાતક મિશ્રણમાં ફેરવાઈ ગયો. સેટેલાઇટ તસવીરોમાં આ દ્રશ્ય ઘાટીના નીચલા ભાગમાં કોઈ મોટો બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો હોય તેવું દેખાઈ રહ્યું છે. આ વિશાળ જળરાશિ અને કાટમાળનો પ્રવાહ ઝડપથી આગળ વધીને ભોટે કોશી નદીમાં ભળ્યો અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પ્રલય સર્જ્યો.

ભૂકંપ નહોતો, પણ બરફના પતનની પ્રચંડ તાકાત હતી

ઘટનાની શરૂઆતમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સરવે (USGS) દ્વારા 4.4 ની તીવ્રતાના ભૂકંપના સિગ્નલ નોંધાયા હતા, જેના કારણે વૈજ્ઞાનિકો પણ થોડીવાર માટે દ્રવિભૂત થઈ ગયા હતા. પરંતુ પાછળથી સ્પષ્ટ થયું કે આ કોઈ કુદરતી ભૂકંપ નહોતો. ગ્રેનોબલ એલ્પ્સ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિક ક્રિસ્ટન કૂકના જણાવ્યા અનુસાર, સવારે 8:40 વાગ્યે નોંધાયેલા તે સિસ્મિક સિગ્નલ વાસ્તવમાં હજારો ટન વજનના બરફના પહાડના નીચે પડવાના પ્રચંડ આઘાતના કારણે પેદા થયા હતા, જેની તીવ્રતા 5.2 મેગ્નેટ્યુડ જેટલી અનુભવાઈ હતી.

ગ્લોબલ વોર્મિંગની ઘાતક અસર અને ભવિષ્યની ચેતવણી

આ સમગ્ર હોનારત પાછળ આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) અને સતત વધી રહેલું વૈશ્વિક તાપમાન સૌથી મોટો દોષિત હોવાનું વૈજ્ઞાનિકો માની રહ્યા છે. ઘટનાના એક દિવસ અગાઉની સેટેલાઇટ ઇમેજમાં આ ક્ષેત્રમાંથી બરફનું કવર ખૂબ જ ઝડપથી ઓગળતું અને ગાયબ થતું જોવા મળ્યું હતું. અગાઉ વર્ષ 2021 માં ભારતના ઉત્તરાખંડમાં પણ આવી જ રીતે હિમાલયનું ગ્લેશિયર તૂટવાની દુર્ઘટના બની હતી જેમાં 100 થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. હિમાલયના ગ્લેશિયરોનું આ પ્રકારે પીગળવું અને તૂટવું એ સમગ્ર ઉપખંડ માટે એક ભયાનક ખતરાની ઘંટી સમાન છે.

નેપાળની આ હૃદયદ્રાવક ઘટના માત્ર એક સ્થાનિક આફત નથી, પરંતુ સમગ્ર માનવજાત માટે પ્રકૃતિ તરફથી મળેલી એક કડક ચેતવણી છે. આબોહવા પરિવર્તનને હળવાશથી લેવાના પરિણામો હવે હિમાલયની ઘટમાળમાં સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહ્યા છે. જો સમયસર ગ્લોબલ વોર્મિંગ સામે નક્કર પગલાં નહીં ભરવામાં આવે, તો આવા જળપ્રલયો ભવિષ્યમાં વધુ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. સમય પાકી ગયો છે કે વિકાસના અંધાધૂંધ દોડની સાથે પર્યાવરણનું રક્ષણ પણ પ્રાથમિકતા બને, અન્યથા પ્રકૃતિનો આ જ પ્રકોપ માનવસભ્યતા માટે મોટો વિનાશ નોતરી શકે છે.