ચીનમાં બેરિયર લેક ફાટવાની ગંભીર ચેતવણી: આગામી 72 કલાક ભારત માટે કેમ છે અતિ સંવેદનશીલ?
વૈશ્વિક સ્તરે કુદરતી આપત્તિઓનો સિલસિલો અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. નેપાળમાં સર્જાયેલા જળપ્રલયની શાહી હજુ સૂકાઈ નથી ત્યાં ચીન તરફથી આવેલા એક અત્યંત ચિંતાજનક અહેવાલે પડોશી દેશોની ઊંઘ ઉડાડી દીધી છે. ચીનના જળ સંસાધન મંત્રાલયે એક વિશાળ બેરિયર લેક (કુદરતી સરોવર) આગામી 72 કલાકમાં તૂટવાનું ઉચ્ચ જોખમ હોવાનું જાહેર કર્યું છે, જેના કારણે ભારતની સરહદ સુધી ખતરાના એંધાણ વર્તાઈ રહ્યા છે.
બેરિયર લેકનું નિર્માણ અને પાણીનો ભયજનક જથ્થો
ચીનના જળ સંસાધન મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, છોચેન ખોલા અને પુરપુ સાંગપો નદીઓના સંગમ પર એક વિશાળ કુદરતી તળાવ (બેરિયર લેક) રચાયું છે. હાઇડ્રોજીઓલોજિસ્ટના અંદાજ મુજબ આ તળાવમાં અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 20 લાખ ક્યુબિક મીટર પાણી જમા થઈ ચૂક્યું છે, જ્યારે વધુ 30 લાખ ક્યુબિક મીટર પાણી જમા થવાની આશંકા છે. જો પાણીનું દબાણ વધવાથી આ કુદરતી બાંધ તૂટશે તો જીએલઓએફ (GLOF) જેવી અત્યંત વિનાશક પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
ભારતથી અંતર અને નદી તંત્રનું જોડાણ
આ કુદરતી સરોવર સીધી રીતે ભારતની સરહદ પર નથી, પરંતુ ભારતીય સરહદથી આશરે 120 થી 140 કિલોમીટર ઉત્તરમાં સ્થિત છે. નેપાળ-ચીન સરહદ પર આવેલા રસુવાગઢી-ગ્યિરોંગ બોર્ડર ક્રોસિંગથી તે આશરે 18 કિલોમીટર ઉપરના ભાગમાં આવેલું છે. આ વિસ્તારમાંથી વહેતું પાણી નેપાળ થઈને ત્રિશૂલી અને નારાયણી નદી મારફતે આગળ વધે છે અને અંતે ગંડક નદી બનીને ભારતના બિહાર તથા ઉત્તર પ્રદેશના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પ્રવેશે છે.
આગામી 72 કલાક અતિ મહત્ત્વના અને ચીનની નજર
ચીની તંત્ર દ્વારા આ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ અને ફ્લડ સિમ્યુલેશન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. જો આ બંધમાં તિરાડ પડે કે તે તૂટે તો પાણી કઈ દિશામાં અને કેટલી ઝડપથી આગળ વધશે તેની સતત ગણતરી કરવામાં આવી રહી છે. નેપાળમાં તાજેતરમાં સર્જાયેલી હોનારત બાદ આ નવી કુદરતી ચેતવણીએ ભારત અને નેપાળના પ્રશાસનને હાઈ એલર્ટ પર મૂકી દીધું છે. આગામી 72 કલાક આ સરોવરની સ્થિરતા માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.
આ કુદરતી સંકટ ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે પહાડી વિસ્તારોમાં ભૂગોળમાં થતા ફેરફારો નીચાણવાળા વિસ્તારો માટે કેટલા ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. ચીન અને ભારતીય એજન્સીઓ વચ્ચેનો તલસ્પર્શી સમન્વય તથા સમયસરની ચેતવણી જ સંભવિત જાનમાલના નુકસાનને અટકાવી શકે છે.
