સોનિયા ગાંધીના પુસ્તક ‘Belonging’ માં ગોધરાકાંડ અંગેની ટિપ્પણી પર વિવાદ: પૂર્વ SIT ચીફ રાકેશ અસ્થાનાનો ખુલાસો
કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને પૂર્વ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીના પુસ્તક ‘Belonging: A Journey of Love’ માં વર્ષ 2002 ના ગોધરા સાબરમતી એક્સપ્રેસ અગ્નિકાંડ અંગે કરવામાં આવેલી એક ટિપ્પણીને કારણે દેશના રાજકારણ અને ઐતિહાસિક વર્તુળોમાં નવો વિવાદ સર્જાયો છે. પુસ્તકમાં લખવામાં આવ્યું છે કે ટ્રેનમાં આગ લાગવાનું કારણ શું હતું તે અંગે વિવાદ છે. હવે આ ટિપ્પણી સામે સાબરમતી એક્સપ્રેસ અગ્નિકાંડની તપાસ કરનાર ગુજરાત પોલીસની સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ (SIT) નું નેતૃત્વ કરી ચૂકેલા પૂર્વ IPS અધિકારી રાકેશ અસ્થાનાએ ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ટ્રેનમાં આગ કોઈ અકસ્માત નહોતો, પરંતુ દેશને અસ્થિર કરવાના મોટા ષડયંત્રના ભાગરૂપે ઇરાદાપૂર્વક લગાવવામાં આવી હતી.
પાકિસ્તાની ISI અને અયોધ્યામાં બોમ્બ વિસ્ફોટના ષડયંત્રનો ખુલાસો
રાકેશ અસ્થાનાએ તપાસના તારણો રજૂ કરતાં દાવો કર્યો હતો કે આ સમગ્ર ઘટના પાછળ પાકિસ્તાન સુધીના તાર જોડાયેલા હતા:
અયોધ્યામાં હુમલાની યોજના: અસ્થાનાના જણાવ્યા મુજબ, તે સમયે ગુપ્તચર વિભાગ (IB) તરફથી ઇનપુટ મળ્યા હતા કે સાધુના વેશમાં આવીને કમંડળમાં બોમ્બ મૂકી અયોધ્યામાં વિસ્ફોટ કરવાની તેમજ અન્ય સંવેદનશીલ સ્થળોને નિશાન બનાવવાની યોજના હતી.
પાકિસ્તાનથી ફોન અને હિઝબુલ આતંકીઓ: તપાસ દરમિયાન અમન ગેસ્ટ હાઉસના માલિક અબ્દુલ રઝાક કુરકુરની ભૂમિકા સામે આવી હતી, જેના પર પાકિસ્તાનથી અનેક ફોન કોલ્સ આવ્યા હોવાનું ખુલ્યું હતું. આ ઉપરાંત હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના આતંકીઓની અવરજવર અંગે પણ માહિતી મળી હતી. પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા ISI ના ઈશારે કારસેવકોના પ્રવાસ માર્ગો પર હુમલા કરવાની તૈયારીના ભાગરૂપે સાબરમતી એક્સપ્રેસની બોગીને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી.
તત્કાલીન CM નરેન્દ્ર મોદી તરફથી તપાસમાં કોઈ દબાણ નહોતું
તપાસ દરમિયાન તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી તરફથી કોઈ રાજકીય દબાણ હતું કે કેમ તેવા પ્રશ્નના જવાબમાં રાકેશ અસ્થાનાએ સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે:
ઘટના સ્થળ મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો વિસ્તાર હતો અને તપાસ ટીમમાં અનેક મુસ્લિમ અધિકારીઓએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. કેટલાક અધિકારીઓએ વેશ બદલીને પણ ગુપ્ત તપાસ અભિયાન ચલાવ્યું હતું.
તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી કે ગૃહમંત્રી તરફથી તપાસમાં કોઈપણ પ્રકારની દખલગીરી કરવામાં આવી નહોતી અને પોલીસને નિષ્પક્ષ રીતે કામ કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપવામાં આવી હતી.
યુ.સી. બેનર્જી કમિશનનો ‘સ્ટવ‘ અંગેનો દાવો ફગાવ્યો
જસ્ટિસ યુ.સી. બેનર્જી કમિશનના એ રિપોર્ટ અંગે પણ અસ્થાનાએ પ્રતિક્રિયા આપી હતી, જેમાં દાવો કરાયો હતો કે કારસેવકો ટ્રેનમાં સ્ટવ લઈને મુસાફરી કરતા હતા અને તેનાથી આગ લાગી હતી. અસ્થાનાએ યાદ અપાવ્યું કે એક પીડિતે બેનર્જી કમિશનના રિપોર્ટને હાઇકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો અને હાઇકોર્ટે તે રિપોર્ટને ગેરબંધારણીય ગણાવી રદ કર્યો હતો. વધુમાં, સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રચાયેલી સમિતિએ પણ આગ બહારથી ઇરાદાપૂર્વક લગાવવામાં આવી હોવાની બાબતને સ્વીકારી હતી, જેના નક્કર પુરાવા કોર્ટમાં રજૂ કરાયા હતા.
સાબરમતી એક્સપ્રેસ અગ્નિકાંડ વિવાદ: મુખ્ય મુદ્દાઓનો સારાંશ
| પરિમાણ / વિગત | માહિતી / રાકેશ અસ્થાનાના તારણો |
| વિવાદનું મૂળ | સોનિયા ગાંધીનું પુસ્તક ‘Belonging: A Journey of Love’ (આગના કારણને વિવાદિત ગણાવ્યું) |
| પૂર્વ SIT ચીફનું વલણ | રાકેશ અસ્થાનાએ સ્પષ્ટ કહ્યું—આગ અકસ્માત નહીં, પૂર્વયોજિત ષડયંત્ર હતું |
| પાકિસ્તાન કનેક્શન | અમન ગેસ્ટ હાઉસના માલિક અબ્દુલ રઝાક કુરકુરને પાકિસ્તાનથી ફોન કોલ્સ; ISI ની ભૂમિકા |
| અન્ય આતંકી કાવતરું | IB ઇનપુટ મુજબ સાધુના વેશમાં કમંડળ દ્વારા અયોધ્યામાં બોમ્બ વિસ્ફોટનું ષડયંત્ર |
| સરકારી દખલગીરી અંગે | તત્કાલીન CM નરેન્દ્ર મોદી કે ગૃહમંત્રી તરફથી તપાસમાં કોઈ દબાણ કે દખલ નહોતી |
| બેનર્જી કમિશન રિપોર્ટ | ટ્રેનમાં સ્ટવથી આગ લાગવાનો દાવો હાઇકોર્ટે રદ કર્યો હતો; SC સમિતિએ ષડયંત્ર સ્વીકાર્યું |
સોનિયા ગાંધીના પુસ્તકમાં કરાયેલા ઉલ્લેખ અને તેની સામે તત્કાલીન SIT વડા રાકેશ અસ્થાનાના તથ્યપૂર્ણ ખુલાસાઓએ વર્ષ 2002 ના ગોધરા અગ્નિકાંડ અંગેની ચર્ચાને ફરી જીવંત કરી છે. અદાલતી પુરાવાઓ, હાઇકોર્ટના ચુકાદા અને ગુપ્તચર અહેવાલોના સંદર્ભ સાથે અસ્થાનાએ આપેલા નિવેદનથી આ મુદ્દે રાજકીય અને ઐતિહાસિક વિમર્શ વધુ તેજ બન્યો છે.
