સ્માર્ટફોનના વધતા વ્યાપ વચ્ચે સાયબર માફિયાઓ દ્વારા સામાન્ય નાગરિકોને શિકાર બનાવવાની મોડસ ઓપરેન્ડી દિવસેને દિવસે વધુ ઘાતક બની રહી છે. વોટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયા પર વિવિધ નુકસાનકારક એપીકે (APK) ફાઇલો મોકલી મોબાઇલ હેક કરી ખાતા ખાલી કરતી એક મોટી આંતરરાજ્ય ગેંગનો રાજકોટ રૂરલ સાયબર ક્રાઇમ પોલીસે પર્દાફાશ કર્યો છે. દેશના 8 રાજ્યોમાં લાખો-કરોડો રૂપિયાની ઠગાઈ આચરનારી આ ટોળકીના મુખ્ય સૂત્રધાર સહિત 4 સાગરીતોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતાથી નેટવર્ક ચલાવતી આ ટોળકી સામે દેશભરમાં 55 થી વધુ ગુનાઓ નોંધાયા હોવાનું તપાસમાં બહાર આવ્યું છે.
ઝડપાયેલ સાયબર ગેંગ અને જપ્ત મુદ્દામાલની વિગત
| વિગત / પાસું | પોલીસ તપાસમાં સામે આવેલી સત્તાવાર માહિતી |
| કાર્યવાહી કરનાર એજન્સી | સાયબર ક્રાઇમ સેલ, રાજકોટ રૂરલ પોલીસ |
| અસરગ્રસ્ત રાજ્યો | ગુજરાત સહિત દેશના 8 રાજ્યો |
| કુલ નોંધાયેલા ગુના | 55 થી વધુ કેસો (NCCRP પોર્ટલ અને વિવિધ FIR) |
| ઝડપાયેલા મુખ્ય આરોપીઓ | મોહમ્મદ દાનીશ આલમગીર રીઝવી, મોહમ્મદ તૌસિફ રઝા, ઝોયા ખાન, અય્યાઝ આલમ |
| ઓપરેશન વિસ્તારો | કોલકાતા, દાર્જિલિંગ (પશ્ચિમ બંગાળ) અને કર્ણાટક |
| કુલ જપ્ત મુદ્દામાલ | ₹18.16 લાખ (રોકડ, સોનું, ફોન અને કાર્ડ્સ) |
| જપ્ત કરાયેલ વસ્તુઓ | 11 મોબાઇલ, સોનાના 13 સિક્કા, ચેઇન, ₹1.29 લાખ રોકડા, 18 ડેબિટ/ક્રેડિટ કાર્ડ, 7 સીમકાર્ડ |
ધોરાજીના નિવૃત્ત કર્મી સાથે ₹6.75 લાખની છેતરપિંડીથી શરૂ થઈ તપાસ
આ હાઈટેક સાયબર રેકેટનો ભાંડો ત્યારે ફૂટ્યો જ્યારે રાજકોટ જિલ્લાના ધોરાજી તાલુકાના સુપેડી ગામે રહેતા નિવૃત્ત કર્મચારી જયંતિલાલ ભેસદડિયા સાથે છેતરપિંડી થઈ હતી. ઠગબાજોએ તેમને વોટ્સએપ પર લગ્નની ડિજિટલ કંકોતરીના નામે એક એપીકે ફાઇલ મોકલી હતી. જેવી આ ફાઇલ ડાઉનલોડ થઈ કે તરત જ તેમનો મોબાઇલ હેક થઈ ગયો હતો અને ખાતામાંથી ₹6.75 લાખ ઉપડી ગયા હતા. આ મામલે ફરિયાદ નોંધાતા જ સાયબર ક્રાઇમના પીઆઈ આર.જે. ગોધમ અને તેમની ટીમે ટેકનિકલ એનાલિસિસ હાથ ધરીને પગેરું શોધ્યું હતું.
કોલકાતા અને કર્ણાટકથી 4 સાગરીતોની ધરપકડ
પોલીસ તપાસમાં તાર પશ્ચિમ બંગાળ સાથે જોડાયેલા હોવાનું સામે આવતાં ટીમોને કોલકાતા, દાર્જિલિંગ અને કર્ણાટક રવાના કરવામાં આવી હતી. પોલીસે છટકું ગોઠવી મુખ્ય ભેજાબાજ મોહમ્મદ દાનીશ આલમગીર રીઝવી (ઉંમર 28 વર્ષ) ને કોલકાતાથી, જ્યારે તેના સાથી મોહમ્મદ તૌસિફ રઝા અને તેની પ્રેમિકા ઝોયા ખાનને કર્ણાટકથી દબોચી લીધા હતા. બાદમાં આ રેકેટના ચોથા સભ્ય અય્યાઝ આલમની પણ કોલકાતાથી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
19 પ્રકારની ઘાતક APK ફાઇલો અને મહિલાના અવાજનો ઉપયોગ
આ ટોળકી અત્યંત સુનિયોજિત રીતે કોલ સેન્ટર જેવો સેટઅપ ચલાવતી હતી. લોકોનું ધ્યાન ભટકાવવા માટે તેઓ 19 જુદા-જુદા પ્રકારની એપીકે ફાઇલો તૈયાર કરાવતા હતા, જેમાં લગ્નનું આમંત્રણ, સેક્સી ગર્લ વીડિયો કોલ, બેંકિંગ કેવાયસી અપડેટ, વીજળી બિલ, કુરિયર ડિલિવરી અને ઇ-ચલણના નામે ફાઇલો મોકલવામાં આવતી હતી. શિકારને ફસાવવા માટે સોશિયલ મીડિયા પર આકર્ષક પ્રોફાઇલ બનાવી વાતચીત કરવામાં આવતી અને જો કોઈને શંકા જાય તો ઝોયા ખાન દ્વારા મહિલાના અવાજમાં વોઇસ મેસેજ મોકલી વિશ્વાસ કેળવી ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ કરાવી દેવાતી હતી.
મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ, સોનાના સિક્કા અને હવાલા નેટવર્ક
ફ્રોડ દ્વારા મેળવેલી રકમ સીધી પોતાના ખાતામાં લેવાને બદલે આરોપીઓ દેશભરના વિવિધ મ્યુલ બેંક એકાઉન્ટ્સમાં નાણાં ટ્રાન્સફર કરાવતા હતા. ત્યાંથી તુરંત જ વિવિધ રાજ્યોમાં જઈને ખોટા ઓળખકાર્ડના આધારે જ્વેલર્સ પાસેથી સોનાના સિક્કા અને ઘરેણાં ખરીદી લેતા હતા. બાદમાં સોનું વેચી રોકડ મેળવી લેવાતી હતી અથવા પેટ્રોલ પંપ પર કમિશન આપી કેશ કરાવી હવાલા મારફતે મુખ્ય સૂત્રધાર સુધી રકમ પહોંચાડવામાં આવતી હતી. આ ટોળકી સામે ગુજરાતના રાજકોટ, અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા ઉપરાંત મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન સહિતના રાજ્યોમાં પણ ફરિયાદો નોંધાયેલી છે.
અજાણી લિંક કે ફાઇલથી સાવચેત રહેવા પોલીસની અપીલ
આ આંતરરાજ્ય રેકેટનો પર્દાફાશ કર્યા બાદ સાયબર પોલીસે સામાન્ય જનતાને કડક ચેતવણી આપી છે. કોઈપણ અજાણ્યા નંબર પરથી આવતી APK ફાઇલ ક્યારેય પોતાના ફોનમાં ડાઉનલોડ કે ઇન્સ્ટોલ ન કરવી. જો કોઈ પરિચિત વ્યક્તિ તરફથી પણ આવી ફાઇલ કે લગ્નની કંકોતરીની લિંક આવે તો પહેલાં ફોન કરીને ખાતરી કરવી. બેંક, વીજળી કંપની કે ટ્રાફિક પોલીસ ક્યારેય વોટ્સએપ પર ફાઇલ મોકલી દંડ કે બિલ ભરવા દબાણ કરતી નથી, જેથી નાગરિકોએ સાવચેત રહેવું જરૂરી છે.
ટેકનોલોજીની છટકબારીઓનો ઉપયોગ કરીને આચરવામાં આવતા સાયબર ગુનાઓ સામે પોલીસ તંત્રની આ સફળતા નોંધપાત્ર છે. રાજકોટ રૂરલ પોલીસે આંતરરાજ્ય કક્ષાએ ઓપરેશન પાર પાડીને એક મોટા રેકેટને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલ્યું છે. જોકે સાયબર સુરક્ષામાં સૌથી મોટો બચાવ નાગરિકોની પોતાની જાગૃતિ છે. કોઈપણ શંકાસ્પદ ડિજિટલ ફાઇલથી અંતર રાખવું અને છેતરપિંડીના કિસ્સામાં તુરંત સાયબર હેલ્પલાઇન 1930 પર સંપર્ક કરવો એ જ નાણાકીય સુરક્ષાની ચાવી છે.
