‘ન્યાય માટે અરજી કરો, વહીવટી મુલાકાત શક્ય નથી’: રાહુલ ગાંધી અને ખડગેને CJI સૂર્ય કાંતનો સ્પષ્ટ ઈનકાર
ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીઓના મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર તથા ચૂંટણી પંચ સામે મોરચો માંડી રહેલા વિપક્ષી ગઠબંધનને સર્વોચ્ચ અદાલત તરફથી મોટો રાજદ્વારી અને ન્યાયિક સંદેશ મળ્યો છે. ‘માર્ચ ફોર ડેમોક્રેસી’ કાર્યક્રમ અંતર્ગત સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચીને રજૂઆત કરવાના પ્રયાસો વચ્ચે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્ય કાંતે વિરોધ પક્ષના નેતાઓ સાથે વ્યક્તિગત કે વહીવટી મુલાકાત કરવાનો સ્પષ્ટ ઈનકાર કરી દીધો છે. બંધારણીય સંસ્થાઓની મર્યાદા અને અદાલતી ગરિમાનો હવાલો આપીને મુખ્ય ન્યાયાધીશે વિપક્ષને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવી દીધું છે કે લોકશાહીમાં અદાલતના દ્વાર સૌના માટે ખુલ્લા છે, પરંતુ તેનો માર્ગ વહીવટી મુલાકાતો નહીં પણ યોગ્ય ન્યાયિક પ્રક્રિયા છે.
વિપક્ષી નેતાઓની મુલાકાત વિનંતી અને CJIનો ત્વરિત પ્રત્યુત્તર
લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી તેમજ રાજ્યસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગે દ્વારા સોમવાર, 12 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ બપોરે 4:00 થી 5:00 વાગ્યા વચ્ચે CJI ને મળીને સમગ્ર દેશ વતી એક મેમોરેન્ડમ સુપરત કરવા માટે સમય માંગવામાં આવ્યો હતો. જોકે, મુખ્ય ન્યાયાધીશે રવિવારે રાત્રે જ ઈમેલ દ્વારા પ્રત્યુત્તર પાઠવીને મળવામાં પોતાની અસમર્થતા દર્શાવી હતી અને પત્રકારો સમક્ષ આ અંગેની વિગતવાર ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરી હતી.
મુલાકાત નકારવા પાછળ CJI સૂર્ય કાંતે આપેલા મુખ્ય 4 કારણો
મુખ્ય ન્યાયાધીશે બંધારણીય માળખા અને અદાલતી પ્રણાલીને ટાંકીને મુલાકાત નકારવા પાછળ નીચે મુજબના ચાર નક્કર કારણો રજૂ કર્યા હતા:
| ક્રમ | ન્યાયિક કારણ | વિગતવાર સ્પષ્ટતા |
| 1 | મુદ્દો પહેલેથી સબ-જ્યુડિસ | વિપક્ષ જે બાબતો રજૂ કરવા માંગે છે તે અગાઉથી જ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ વિચારાધીન છે, તેથી અંગત મુલાકાત યોગ્ય નથી. |
| 2 | વહીવટી હસ્તક્ષેપની મર્યાદા | અદાલત પોતાની વહીવટી ભૂમિકા દ્વારા સરકાર કે સ્વાયત્ત સંસ્થાઓની દૈનિક કામગીરીમાં સીધો હસ્તક્ષેપ કરી શકે નહીં. |
| 3 | કલમ 32 હેઠળ ન્યાયિક માર્ગ | જો મૂળભૂત અધિકારોનું હનન થયું હોય તો બંધારણની કલમ 32 હેઠળ જ્યુડિશિયલ રિવ્યૂ (ન્યાયિક સમીક્ષા) માટે સત્તાવાર અરજી કરવી જરૂરી છે. |
| 4 | તાત્કાલિક સુનાવણીની તૈયારી | વિપક્ષ સોમવારે સત્તાવાર પિટિશન દાખલ કરે તો તેને પેન્ડિંગ કેસો સાથે બીજા જ દિવસે તાત્કાલિક સુનાવણી માટે લિસ્ટ કરી શકાય છે. |
વિપક્ષી આંદોલન અને રોષ પાછળના મુખ્ય મુદ્દા
I.N.D.I.A. ગઠબંધન દ્વારા ચૂંટણી પ્રક્રિયા સામે છેડાયેલા વિરોધ પ્રદર્શન પાછળના કારણો મુખ્યત્વે ચૂંટણી પંચની કાર્યપદ્ધતિ સાથે જોડાયેલા છે:
મતદાર યાદીમાં છેડછાડના આક્ષેપો: મતદાર યાદીઓના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) દરમિયાન ખોટી રીતે મતદારોના નામ રદ કરવા અને યાદીઓ સાથે ચેડાં કરવાના ગંભીર આક્ષેપો વિપક્ષે લગાવ્યા છે.
ચૂંટણી પંચની તટસ્થતા પર સવાલો: વિપક્ષે શાસક પક્ષને ફાયદો પહોંચાડવાનો આરોપ મૂકી મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગણી દોહરાવી છે.
કમિશનરો વચ્ચે આંતરિક મતભેદો: ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 પ્રસંગોએ SIR સંબંધિત નિર્ણયો પર પોતાની અસંમતિ અને વાંધાઓ નોંધાવ્યા હોવાના અહેવાલોથી વિવાદ વધુ વકર્યો છે.
ચૂંટણી પંચનો બચાવ: બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી છે કે કોઈપણ બહુસભ્ય પંચમાં ચર્ચા દરમિયાન અલગ-અલગ મંતવ્યો હોવા તે એક સહજ પ્રક્રિયા છે અને તમામ નિર્ણયો કાયદાકીય માળખા મુજબ જ લેવાયા છે.
વિપક્ષી નેતાઓની મુલાકાત નકારીને મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંતે ભારતીય ન્યાયતંત્રની સ્વાયત્તતા અને બંધારણીય મર્યાદાઓનો મજબૂત સંદેશ આપ્યો છે. રાજકીય મેમોરેન્ડમ સ્વીકારવાને બદલે અદાલતી પ્રક્રિયા દ્વારા આવવાની CJI ની સલાહે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ન્યાયતંત્ર વહીવટી દબાણોથી પર રહીને માત્ર કાયદાના દાયરામાં જ કામ કરશે. હવે વિપક્ષ આ મુદ્દે ઔપચારિક રીતે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કલમ 32 હેઠળ પિટિશન દાખલ કરીને કાનૂની લડત લડે છે કે કેમ તે જોવું રહ્યું.
