ગ્લોબલ સાઉથ હવે નિયમ લેનાર નહીં, નિયમ બનાવનાર બનશે

વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થવ્યવસ્થામાં દાયકાઓથી પશ્ચિમી દેશોનું વર્ચસ્વ રહ્યું છે, પરંતુ હવે સમય બદલાઈ રહ્યો છે. નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી ૧૮મી BRICS સમિટ 2026 ના ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ વિશ્વ સમક્ષ એક નવો અને ક્રાંતિકારી દૃષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો છે. બ્રિક્સ જૂથ પોતાની સ્થાપનાના ૨૦ વર્ષ પૂરા કરીને એક પરિપક્વ તબક્કામાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે ત્યારે, પીએમ મોદીએ ગ્લોબલ સાઉથના દેશોને વૈશ્વિક મંચ પર માત્ર ‘નિયમ માનનારા’ (Rule-takers) મટીને ‘નિયમ બનાવનારા’ (Rule-makers) બનવા માટેનું આહ્વાન કર્યું છે. આ સમિટમાં માત્ર આર્થિક કે રાજકીય જ નહીં, પરંતુ માનવતા અને સુરક્ષાને લગતા કેટલાક એવા મહત્વના મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે જે આવનારા ભવિષ્યની વૈશ્વિક નીતિઓને આકાર આપશે.

ગ્લોબલ સાઉથ: ઇતિહાસના પડકારોથી લઈને સશક્તિકરણ સુધી

‘ગ્લોબલ સાઉથ’ એ કોઈ ભૌગોલિક સીમા કે સત્તાવાર સંગઠન નથી, પરંતુ એવા વિકાસશીલ અને ઉભરતા દેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો શબ્દ છે જેઓ ઐતિહાસિક રીતે વસાહતી શાસનનો ભોગ બન્યા છે અને આર્થિક વિકાસ, ગરીબી, દેવું તથા વૈશ્વિક સંસ્થાઓમાં અપૂરતા પ્રતિનિધિત્વ જેવા ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. એશિયા, આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને કેરેબિયન દેશો આમાં સામેલ છે. પીએમ મોદીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આજની વૈશ્વિક કટોકટીઓમાં ગ્લોબલ સાઉથ મોખરે છે, છતાં નિર્ણયો લેવાની પ્રક્રિયામાં તેને પાછળ રાખવામાં આવે છે. આ સ્થિતિને બદલવાનો સમય આવી ગયો છે.

વિશેષાધિકારના પિરામિડથી ભાગીદારીના મંચ તરફ

વડાપ્રધાન મોદીએ વર્તમાન વૈશ્વિક શાસન વ્યવસ્થાની સરખામણી એક ‘પિરામિડ’ સાથે કરી છે, જેમાં તાકાત અને નિર્ણય શક્તિ માત્ર ટોચ પર બેઠેલા કેટલાક દેશોના હાથમાં કેન્દ્રિત છે અને તળિયે રહેલા દેશો માત્ર તેના પ્રભાવ સહન કરે છે. આ અસંતુલનને દૂર કરવા માટે પીએમ મોદીએ વૈશ્વિક શાસન સુધારા માટે ૧૦ દરખાસ્તોનો રોડમેપ રજૂ કર્યો છે. ભારત આ દિશામાં આગેવાની કરવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે, અને સહિયારું ભવિષ્ય હોય તો તેને બનાવવાનો અધિકાર પણ બધા સાથે વહેંચવો જ પડશે.

યુએનએસસી (UNSC) સુધારા અને આર્થિક પ્રતિનિધિત્વ અનિવાર્ય

પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે યુનાઇટેડ નેશન્સ સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ના સુધારાને હવે વધુ સમય માટે મુલતવી રાખી શકાતો નથી. આ વાટાઘાટો ચોક્કસ સમયમર્યાદા અને સ્પષ્ટ પરિણામો સાથે જોડવી જરૂરી છે. આ ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓમાં મતદાન શક્તિ અને નેતૃત્વની સ્થિતિ આજની આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ સાથે સુસંગત હોવી જોઈએ, જેથી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને આગળ ધપાવતા દેશોને યોગ્ય ન્યાય મળી શકે.

આ પણ વાંચો: ચોમાસાનો બીજો રાઉન્ડ ધમાકેદાર: ૪ વરસાદી સિસ્ટમ સક્રિય થતા રાજ્યના ૨૦ જિલ્લાઓમાં ભારેથી અતિભારે વરસાદની ચેતવણી

નિયમ લેનારથી નિયમ બનાવનાર સુધીની સફર

PM મોદીએ કહ્યું – આપણે ગ્લોબલ સાઉથને નિયમ લેનારથી નિયમ બનાવનાર બનાવવો પડશે. આ માટે BRICS દ્વારા યુવા રાજદ્વારીઓ અને નીતિ નિર્માતાઓને વાટાઘાટો, તાલીમ અને કાનૂની કુશળતા આપી શકાય. આજે સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો દક્ષિણ-દક્ષિણ સહકાર દિવસ છે ત્યારે આ નિર્ણયનું ખાસ મહત્વ છે.

તેમણે 3 સ્તંભ આપ્યા:

પ્રતિનિધિત્વ: UNSC સુધારો હવે ટાળી શકાય નહીં, તેને સમયમર્યાદા સાથે જોડો. IMF, વર્લ્ડ બેંકમાં વોટિંગ પાવર આજની વાસ્તવિકતા પ્રમાણે હોવો જોઈએ.

પ્રતિભાવ: વૈશ્વિક સંસ્થાઓએ સમસ્યાનો અસરકારક ઉકેલ લાવવો પડશે.

નિયમ-નિર્માણ: વિકાસશીલ દેશોની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરો.

દરિયાઈ કામદારો માટે ‘સીફેરર ઇમરજન્સી સપોર્ટ નેટવર્ક’ની પહેલ

વૈશ્વિક વેપારમાં કરોડરજ્જુ સમાન ભૂમિકા ભજવતા ખલાસીઓ અને દરિયાઈ નેવિગેશન ક્ષેત્રની સુરક્ષા પર પણ વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો. તાજેતરના ઈરાન સાથેના તણાવ અને શિપિંગ ક્ષેત્રની નબળાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને, પીએમ મોદીએ બ્રિક્સ દેશોમાં કટોકટીના સમયે મદદરૂપ થવા માટે ‘સીફેરર ઇમરજન્સી સપોર્ટ નેટવર્ક’ સ્થાપવાની પ્રસ્તાવના મૂકી છે. આ નેટવર્ક કટોકટીમાં ચેતવણીઓ, તબીબી સહાય, પારિવારિક માહિતી અને સ્થળાંતર સહાય જેવી ગંભીર સેવાઓ પૂરી પાડશે.

BRICS ની બે દાયકાની સફર અને ‘કોઈની વિરુદ્ધ નહીં’ ની નીતિ

૨૦ વર્ષની આ સફરે બ્રિક્સને પરિપક્વતા બક્ષી છે. પીએમ મોદીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે બ્રિક્સ જૂથ કોઈની પણ વિરુદ્ધ કામ કરતું નથી, પરંતુ તે સર્વસમાવેશક વિઝન અને પરસ્પર આદર સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. સંસ્થાકીય ગતિ ક્યારેય અટકે નહીં તે માટે તેમણે બ્રિક્સ ‘સાતત્ય અને અમલીકરણ પદ્ધતિ’ (Continuity and Implementation Mechanism) નો પ્રસ્તાવ પણ મૂક્યો છે, જેથી તમામ પહેલોનું યોગ્ય અનુવર્તન થઈ શકે.

દિલ્હી ખાતે યોજાયેલી આ બ્રિક્સ સમિટ ૨૦૨૬ એ સાબિત કરી દીધું છે કે હવે વિકાસશીલ દેશો મૂક દર્શક બનીને બેસી રહેવા નથી માંગતા. પીએમ મોદી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા વિચારો અને દરખાસ્તો માત્ર ભારત માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ગ્લોબલ સાઉથના ઉજ્જવળ, સમાનતાવાદી અને ન્યાયી ભવિષ્યની બ્લૂપ્રિન્ટ સમાન છે. જો આ રોડમેપ પર સાચી દિશામાં અમલીકરણ થશે, તો આવનારો સમય વિશ્વની વૈશ્વિક શાસન વ્યવસ્થામાં ધરખમ અને સકારાત્મક પરિવર્તન લઈને આવશે.