નેપાળ-તિબેટ સરહદે સર્જાયેલી જળહોનારતમાં મૃત્યુઆંક 469 એ પહોંચ્યો : ૩૦ દેશોના નાગરિકો ગુમ થવાથી વૈશ્વિક ચિંતા વધી

પ્રકૃતિ જ્યારે પોતાનું વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, ત્યારે માનવસર્જિત તમામ તાકાતો વામણી સાબિત થાય છે. નેપાળ અને તિબેટની સરહદ પર ઘટેલી એક ભયાનક કુદરતી દુર્ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વને હચમચાવી દીધું છે. ગ્લેશિયર તૂટવાની આ ઘટનાએ માત્ર નેપાળમાં જ નહીં, પરંતુ પડોશી દેશોમાં પણ તબાહીના એંધાણ આપી દીધા છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે.

ગ્લેશિયર તૂટવાની ઘટના અને દુર્ઘટનાનું કારણ

બુધવારે નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક લાંગતાંગ લિરુંગ પર્વત પર અચાનક એક વિશાળ હિમનદી (ગ્લેશિયર) નો ભાગ તૂટી પડ્યો હતો. તેની સાથે પર્વતમાળાઓના મોટા ખડકો પણ ધસી પડ્યા હતા. આ બરફ અને કાટમાળ લ્હેંદે નદીમાં પડવાથી નદીનો કુદરતી પ્રવાહ સંપૂર્ણપણે રોકાઈ ગયો હતો. આ અસ્થાયી બંધ અચાનક તૂટતા જ પાણી અને કાટમાળનો પ્રલયકારી પ્રવાહ ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદી તંત્રમાં ફેલાઈ ગયો. શરૂઆતમાં જેને 4.4 તીવ્રતાનો ભૂકંપ માનવામાં આવતો હતો, તે વાસ્તવમાં આ પ્રચંડ હલચલ હતી.

માનવલામારી અને મૃત્યુઆંક

આ ભયાનક જળપ્રલયને ત્રણ દિવસ વીતી ગયા હોવા છતાં મલબામાંથી મૃતદેહો બહાર કાઢવાનો સિલસિલો અવિરત ચાલુ છે. અત્યાર સુધીમાં આ દુર્ઘટનામાં કુલ 469 લોકોના મૃત્યુ થયા છે. ખાસ કરીને ચિતવન જિલ્લામાંથી સૌથી વધુ 137 મૃતદેહો મળી આવ્યા છે. આ ઉપરાંત રસુવા, નુવાકોટ, ધાદિંગ, ગોરખા, તનહું અને નવલપરાસી જિલ્લાઓમાં પણ ભારે નુકસાન થયું છે. આ પૂરે આશરે 35 પુલ, 45 ઝૂલતા પુલ અને 40 કિલોમીટર જેટલા રસ્તાઓને તબાહ કરી નાખ્યા છે.

આ પણ વાંચો: સીઆઈએ ચીફની ગુપ્ત રશિયા મુલાકાત બાદ વૈશ્વિક રાજકારણમાં હડકંપ: શું યુદ્ધ વિરામ તરફ વધી રહ્યું છે વિશ્વ?

ગુમ થયેલા નાગરિકો અને વૈશ્વિક સંકટ

આ હોનારત માત્ર નેપાળ પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ તેમાં દુનિયાના 30થી વધુ દેશોના નાગરિકો સંપર્કવિહોણા બન્યા છે. નેપાળ આપદા પ્રબંધન એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર એકલા નેપાળમાં 910 અને તિબેટ તરફ 558 લોકો લાપત્તા છે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ 288 ભારતીય નાગરિકોનો પણ સંપર્ક થઈ શક્યો નથી, જેમાં હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટના કામદારો અને કૈલાશ માનસરોવર યાત્રીઓ સામેલ છે. આ ઉપરાંત અમેરિકા, યુક્રેન, મલેશિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રિટન જેવા દેશોના નાગરિકો પણ ગુમ થયા છે.

રાહત અને બચાવ કાર્યની સ્થિતિ

નેપાળ પોલીસ અને સુરક્ષા દળો દ્વારા યુદ્ધના ધોરણે બચાવ કામગીરી ચલાવવામાં આવી રહી છે. અત્યાર સુધીમાં 796 લોકોને હેલિકોપ્ટર દ્વારા અને 700 લોકોને જમીની માર્ગે સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે. ભારતે મિત્રધર્મ નિભાવતા અત્યાર સુધીમાં 47.5 ટન રાહત સામગ્રી (જેમાં દવાઓ અને ખાદ્ય પદાર્થો સામેલ છે) મોકલી છે. ભારતે અત્યાર સુધીમાં 84 નાગરિકોને સહીસલામત બચાવી લીધા છે. સાથે જ અમેરિકા, બ્રિટન અને શ્રીલંકા જેવા દેશે પણ આર્થિક મદદની જાહેરાત કરી છે.

નવા સરોવરનું નિર્માણ અને ઉત્તર ભારતમાં હાઈ એલર્ટ

ભોટેકોશી નદીના ઉપરી ભાગમાં કાટમાળ જમા થવાથી એક નવું કુદરતી સરોવર બની ગયું છે, જેમાં અંદાજે 20 લાખ ઘન મીટર પાણી એકત્ર થઈ ચૂક્યું છે. જો આ કુદરતી બંધ તૂટશે તો નીચેના વિસ્તારોમાં ફરીથી મોટો પ્રલય સર્જાઈ શકે છે. આ ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને ઉત્તર પ્રદેશના મહારાજગંજ અને કુશીનગરમાં હાઈ એલર્ટ જાહેર કરાયું છે. તેમજ બિહારના વાલ્મીકિનગર બેરેજના તમામ 36 દરવાજા પાણીના નિકાલ માટે ખોલી દેવામાં આવ્યા છે.

આ આપત્તિએ સાબિત કરી દીધું છે કે કુદરતી પરિવર્તનો અને ગ્લેશિયર પીગળવાની સમસ્યાઓ હવે માનવજાત માટે કેટલું મોટું જોખમ બની રહી છે. નેપાળની આ દુર્ઘટના માત્ર એક પ્રાદેશિક સંકટ નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પર્યાવરણીય સુરક્ષા અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પર ગંભીરતાથી વિચાર કરવાનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે.